جایگاه جنبش دانشجویی آذربایجان در حرکت ملی آذربایجان⁽¹⁾

(با رویکردی بر نقش فکری این جنبش)

آیتان تبریزلی (آذراوغلو)

www.aytan-tabrizli.blogfa.com

aytan_tabrizli@yahoo.com

تاریخچه جنبش دانشجویی آذربایجان

با نگاه به تاریخچه جنبش های دانشجویی متوجه خواهیم شد که این نوع جنبش ها از زمان تاسیس نخستین دانشگاهها به وجود آمده است. عمده دلیل به وجود آمدن این نوع جنبش ها نیز مبارزه با عوامل بوجود آورنده تبعیض ها، آرمان خواهی ها (اعم از استقلال طلبی، آزادی خواهی و...)، تلاش در راه سعادت یک ملت بوده است.

اگر به قدمت جنبش دانشجویی آذربایجان نیز نگاهی بیافکنیم در خواهیم یافت كه این جنبش از دهه های 40 به این طرف فعالیتهای خود را شروع کرده است. در این بین متوجه این موضوع خواهیم شد که  فعالیت های دانشجویی در خصوص حقوق ملی آذربایجان تا اواخر دهه 70 (قبل از سال 1370) بصورت موردی صورت گرفته ولی می توان شکل گیری نقطه شروع جنبش دانشجویی آذربایجان بصورت فراگیر و مستقل را از اواخر دهه 70 و اوایل دهه 80(اوایل سال 1370) دانست.

از شاخص ترین فعالیت های جنبش دانشجویی آذربایجان می شود به واکنش ها و عکس العمل های این طیف در خصوص سیاستهای شوونیستی و آپارتاید دانست. از این قبیل می توان به اعتراض علیه توهین ها و تحقیرهای رسانه ها، اعتراض به تبعیض های اقتصادی، سیاسی و فرهنگی،  حماسه 19 اردیبهشت ماه 1374 دانشگاه تبریز،  فعالیت تاثیرگذار در انتخابات 1374 تبریز، نقش مؤثر در حماسه خرداد 85  و... اشاره کرد که در کل می توان گفت که در  موضع گیری های فکری و سیاسی نقش اساسی داشته است.

 سبک فعالیت و موضع آن نسبت به حاکمیت

جنبش دانشجویی آذربایجان  برای خود خصوصیاتی را مالک می باشد. این جنبش همواره با سبک و سیاق خود به فعالیت مشغول بوده و می باشد. اکثر این فعالیتها به صورت مدنی و سیاسی و دور از خشونت و نظامی گری بوده است.  اغلب این فعالیتها به صورت علنی بوده است، البته خط مشی این جنبش نیز در این باب دخیل می باشد چرا که تعریف خط مشی آن از داخل می باشد نه از خارج. تبعیت از چنین خط مشی ای نیز ناشی از نوع اعتقاد به رهبری مستقل و غیر وابسته به بیرون می باشد بدین دلیل نوع اعتقاد به رهبری در جنبش دانشجویی آذربایجان، اعتقاد به رهبری جمعی و عقلانی می باشد.

جنبش های مختلفی در آذربایجان به وجود آمده، رشد و نمو کرده است ولی جنبشی که بتواند ماهیتاً منافع ملی آذربایجان را سرلوحه فعالیتهای خود قرار دهد و هدفش مستقلاً سعادت ملت آذربایجان باشد کمتر به چشم می خورد. از دهه 40 تا اواخر دهه 60 جنبش دانشجویی آذربایجان پا به پای دیگر جنبش های دانشجویی حرکت کرده است ولی بنا به لایه های تشکیل دهنده این جنبش ها و برخی از عوامل دیگر از قبیل تاثیر پذیرفتن از الگوهای غیر آذربایجانی، که منافع ملی آذربایجان را اولویت اول قرار نمی دادند، استقلال این جنبش نیز منطبق با منافع ملی آذربایجان نبود. اما از اواخر دهه 60 و اوایل دهه 70 با پوست اندازی جنبش دانشجویی آذربایجان و به وجود آمدن لایه های جدید، این جنبش مسیر تازه و نزدیکی برای رسیدن به آرمانهای خود انتخاب کرد. جنبش مذکور بوسیله تعامل با حرکت ملی آذربایجان توانست مستقلاً و بدون هیچگونه وابستگی و تاثیر پذیری از مکتبهای مختلف، سخن از منافع ملی آذربایجان به میان آورد. منافعی که هیچ اغماضی در راه بدست آوردن و حفظ آن، مورد قبول واقع نمی شود.   

از بارزترین شاخص های جنبش دانشجویی آذربایجان می توان به برخورد سیاسی و منطقی با حاکمیت را نام برد بطوری که دور از عملکردهای غیر منطقی و غیرسیاسی، بدنبال آگاه نمودن طیف عقلانی داخل حاکمیت در جهت کاستن از فشار چکشی عناصر شوونیست نفوذی داخل حاکمیت می باشد.

ارتباط و تعامل با لایه ای از حاکمیت (عمدتاً نمایندگان مجلس) در جهت رسانیدن اعتراض ملت آذربایجان به تبعیض های موجود و طرح موارد مربوط به خفقان ها، خشونت ها و سرکوبها در آذربایجان از این قبیل تعاملات منطقی می باشد. البته این بدان معنا نیست که چنین تعاملاتی رسالت اصلی این جنبش را در مبارزه با کجرویهای دولتمردان را از بین ببرد. مبارزه با تبعیض ها و کجرویهای دولتمردان همیشه جزء آرمانهای اصلی جنبش های دانشجویی بوده است. جنبش دانشجویی آذربایجان نیز با درک موضوع و با همسویی با حرکت ملی آذربایجان در راه احقاق حقوق ملت آذربایجان قدمی به عقب نخواهد گذاشت، ولی ارتباط و تعامل های عقلانی، منطقی و سیاسی نیز یکی از راههای رسیدن به امر مهم می باشد. مطمئنا این تعامل ها نیز همانطور که گفته شد باید سنجیده و عقلانی و منطبق با منافع ملی آذربایجان باشد. و نباید با حرکتهای خام و نسنجیده  اجازه سوء استفاده را به طرف مقابل بدهیم در غیر اینصورت تعاملات مذکور نتیجه ای در بر نخواهند داشت .

نقش جنبش دانشجویی آذربایجان در همگرایی و وحدت تشکل ها و گروههای دانشجویی

یکی از رسالتهای اصلی جنبش دانشجویی آذربایجان ایجاد وحدت و همگرایی میان گروههای مختلف دانشگاهی می باشد. چرا که شکاف میان این گروهها منجر به شکست تدریجی این جنبش و به انزوا کشیده شدن فعالین آن خواهد شد. نمونه ای از این همگرایی را می توان در ایجاد انجمن ها و کانون های صنفی و یا تشکل های سیاسی و فرهنگی دانشجویی نام برد. یک  مورد از آن را میتوان ایجاد کانون نشریات داشجویی نام برد که چند سال پیش بوسیله یکی از تشکلهای دانشگاهی تاسیس و هدف آن نزدیکی و وحدت هر چه بیشتر نشریات دانشجویی آذربایجان بود. بطوریکه ویژه نامه مشترکی نیز بعد از اولین نشست این کانون منتشر گردید.  

اگر جنبش دانشجویی آذربایجان را مورد کالبدشکافی قرار دهیم متوجه این موضوع خواهیم شد که فعالیتهای آن اکثراً حول و حوش مسائل فرهنگی و سیاسی می باشد. و هدف اصلی آن نیز مبارزه با تبعیض های سیاسی، اقتصادی و فرهنگی می باشد که بدین طریق خواستار رسیدن به آرمانهای خود می باشد. لذا فعالین این جنبش نیز با اینکه هدف واحدی دارند ولی در شاخه های مختلفی مشغول به فعالیت هستند. برای حفظ اتحاد میان فعالین و گروههای مختلف داخل در این جنبش، لازم است که اتحاد مذکور به شیوه های مختلفی دوام داشته باشد. نمونه ای از این همگرایی همانطور که در بالا ذکر گردید ایجاد کانونهای مشترک  سیاسی، فرهنگی و مطبوعاتی می باشد و یا جلسات هم اندیشی، برنامه های فوق برنامه و... که تمامی گروههای دانشجویایی داخل در جنبش مذکور با شرکت در آنها می توانند در استمرار آن سهیم باشند.  

نقش جنبش دانشجویی آذربایجان در همگرایی گروههای غیر دانشگاهی

معمولا جنبش های دانشجویی بنا به تفکرها و فعالیت های آرمان خواهانه خود و با درک مستقل از خواسته های خود، یک قدم جلوتر از جامعه قدم بر می دارد بدین جهت می توان از این جنبشها به عنوان جنبشهای روشنفکری نام برد. ولی نباید این موضوع را نیز از یاد ببریم که در سطح جامعه گروههایی غیردانشگاهی  وجود دارند که نوع فعالیت آنها در اغلب موارد گسترده تر از جنبش های دانشجویی می باشند. لذا تعامل و مهمتر از آن همگرایی با این گروهها از طرف جنبش های دانشجویی نباید نادیده گرفته شود.

جنبش دانشجویی آذربایجان نیز همواره باید این همگرایی با گروههای غیردانشگاهی حرکت ملی آذربایجان را مد نظر داشته باشد. حرکت ملی آذربایجان حرکتی است که در نوع خود شاید اگر نگوییم بی نظیر، ولی کم نظیر می باشد. چرا که حرکتی است کاملا مستقل و مدافع حقوق و منافع ملت آذربایجان، لذا همگرایی با گروههای موجود در این حرکت از ایجاد شکاف میان جنبش مذکور با حرکت ملی آذربایجان جلوگیری کرده و جایگاه این جنبش را در حرکت ملی آذربایجان و علی الخصوص ملت آذربایجان حفظ خواهد کرد. البته این بدین معنی نیست که خط مشی جنبش مذکور از گروههای غیردانشگاهی باشد چرا که پتانسیل و بازده گروههای غیردانشگاهی با دانشگاهی متفاوت می باشد لذا هر دو طیف با اهداف یکسان ولی با خط مشی های مستقل و همگرایی بیشتر می توانند تعامل با یکدیگر را حفظ کنند.

جنبش دانشجویی آذربایجان برای نیل به این هدف می تواند از راهکارهای مختلفی استفاده کند که چند نمونه از آن در اینجا ذکر می شود:

1-    نقش میانجی و روان کننده در ارتباطات بین افراد و گروههای فعال  حرکت ملی آذربایجان:

ممکن است اختلاف سلیقه گروههای مختلف موجود در حرکت ملی در مواقعی از جمله تصمیم گیری در موضوعات خاص را با مشکل مواجه کند، چنین وضعیتی مطمئنا به نفع حرکت ملی آذربایجان نمی باشد در چنین وضعیتی جنبش دانشجویی آذربایجان می تواند با درک موضوع به صورت عقلانی، منطقی و بی طرفانه نقش میانجی  و روان کننده را در بین گروههای مختلف ایفا کند.

2-    هماهنگی بین شهرهای مختلف آذربایجان:

به لحاظ اینکه جنبش دانشجویی از فعالان دانشجویی شهرهای مختلف آذربایجان تشکیل شده است، می تواند در هماهنگی بین شهرها نقش عمده ای ایفا کند. اگر لایه ای از جنبش داشجویی را از دانشجویانی بدانیم که قبل از دانشجو بودن نیز داخل در حرکت ملی آذربایجان بوده اند، این دانشجو بعد از فارغ التحصیل شدن نیز به بطن اصلی خویش باز خواهد گشت و یا ممکن است دانشجویانی باشند که فعالیت خود را با وارد شدن به محیط دانشگاه و درک مسئله ملی آذربایجان شروع کنند    لذا تربیت آکادمیک دانشجویان مذکور در رسیدن به آرمانها و منافع ملی آذربایجان می تواند بوسیله  جنبش دانشجویی آذربایجان صورت بگیرد و مهمتر از آن این جنبش می تواند مهمترین عامل تعامل شهرهای مختلف آذربایجان با یکدیگر باشد. تنوع مذکور در فعالین این جنبش بهترین فرصت می باشد که جنبش مذکور با  انتشار ویژه نامه ها و یا نشست ها و همایش های دانشجویی در شناساندن ابعاد فرهنگی، سیاسی و اقتصادی شهر های مختلف آذربایجان هر چه بیش از پیش به هماهنگی شهرهای مختلف آذربایجان کمک کند، و یا تبادل افکار بدین طریق مابین شهرهای آذربایجان می تواند به نزدیکی و پیوند هر چه بیشتر آنها در راه حفظ منافع ملی آذربایجان کمک کند.

دیده بان راستین در حرکت ملی آذربایجان

هر حرکت و جنبش ملی علاوه بر هواداران و فعالین خود، در معرض انواع تهدیدها نیز قرار دارد. حرکت ملی آذربایجان و شاخه ای از آن به نام جنبش دانشجویی آذربایجان نیز همواره با تهدیدها و مقاصد شومی روبه رو بوده است. هر چند که اکثر این تهدیدات و مقاصد شوم با شکست مواجه شده است، ولی عامل این تهدیدات و مقاصد همواره سعی در عملی ساختن آنها دارد. لذا این جنبش می تواند در خصوص تهدیداتی که از طرف حاکمیت در محل و خاصاً در بعضی از موارد افرادی که در داخل حرکت بدنبال مقاصد و مغایر منافع حرکت ملی هستند، نقش هشداردهنده و دیده بان را ایفا کند. مطمئنا حاکمیت و افراد مذکور سعی خواهند کرد که با تخریب شخصیت، اخبار مسموم و... موجب تضعیف حرکت ملی شوند و عمده پایگاه این افراد نیز با توجه به جایگاه رفیع جنبش دانشجویی آذربایجان می تواند دانشگاهها باشد لذا جهت پاسداری از منافع ملی آذربایجان دیده بانان راستینی نیز نیاز خواهد بود که قسمتی از این رسالت را جنبش دانشجویی آذربایجان می تواند انجام دهد. 

انتظارات حرکت ملی آذربایجان از این جنبش

حرکت ملی آذربایجان روز به روز در احقاق حقوق و منافع ملی آذربایجان پویاتر می شود و اگر در دهه های قبل خواسته هایی همچون اجرای اصل 15 و 19 قانون اساسی جزء مطالبات این حرکت بود، ولی در حال حاضر خواسته های مذکور جزء کف خواسته های حرکت ملی آذربایجان می باشد و در حال حاضر نمی توان خواسته های ملت آذربایجان را به آنها محدود کرد. برای تداوم این پویایی نیز شاخه های مختلف حرکت باید تخصصی عمل کرده و خواسته هایی را مد نظر قرار دهند که منطبق با منافع واقعی ملت آذربایجان باشد. حرکت ملی آذربایجان نیز می تواند  از جنبش دانشجویی آذربایجان - عنوان رکنی از این حرکت -انتظاراتی را داشته باشد  که نمونه ای چند از این انتظارات در اینجا ذکر می شود: 

1-    تلاش در جهت تبیین و تدوین استراتژی حرکت ملی

2-    کمک به همگرایی گروهها و شخصیت ها در ایجاد جبهه ملی فراگیر

3-    ساماندهی بیش از پیش فعالان دانشجویی و دانشگاهی حرکت ملی در جهت تاثیر گذاری بیشتر

4-    دیالوگ و مباحثه با گروهها و احزاب سراسری ایران در جهت معرفی صحیح حرکت ملی و دفاع از حقوق ملت آذربایجان (بدون تبعیت یا وابستگی به آنها)

5-    انعکاس آکادمیک، علمی و سیاسی حرکت ملی و حقوق ملت آذربایجان در سطح بین المللی

6-    تربیت نیروهای کارآمد و متخصص برای خدمت صادقانه به آذربایجان در حفظ منافع ملی آن

نتیجه:

هر جنبشی برای استمرار و دوام خود باید برنامه ها و اصولی داشته باشد. قرار نیست که این برنامه ها همیشه  بصورت مکتوب و نوشته شده باشند بلکه تبعیت از یک سری قواعد و اصول شناخته شده و تعیین نوع فعالیت می تواند به استمرار آن جنبش کمک کند. اصول و قواعد جنبش دانشجویی آذربایجان نیز تا حدود زیادی شناخته شده می باشد و آن نیز با هدف غایی آن که تحقق سعادت ملی و صیانت از  منافع ملی آذربایجان می باشد مشخص می گردد. جنبش دانشجویی آذربایجان ضمن همسویی با حرکت ملی آذربایجان و هماهنگی با آن می تواند به حیات خود ادامه دهد و نزدیکی خود را به این اصول حفظ کند. دور شدن از اصول شناخته شده و یا تعریف نکردن برنامه های آتی برای فعالیت می تواند به ایزوله شدن این جنبش منجر گردد.   تربیت کادرهای جدید و کشف شیوه های نوین و کارا نیز وظیفه ای است مهم که در استمرار این جنبش نقش به سزایی را می تواند ایفا کند.

پی نوشت:

1- مقاله حاضر برای چاپ در ویژه نامه "جنبش دانشجویی آذربایجان"  نشریه دانشجویی ستارخان (دانشگاه تبریز) به نگارش درآمده بود، که در اردیبهشت ماه 1387  چاپ رسید.

هفته نامه  "طرح نو" و سرقت هاي ناشيانه آن

(نگاهی به مقاله "كوروش ذوالقرنين و پان توركيسم " مندرج در هفته نامه طرح نو - تبريز ، شماره 25 ، مورخه  20 /1/1388 )

آیتان تبریزلی (آذراوغلو)

www.aytan-tabrizli.blogfa.com

aytan_tabrizli@yahoo.com

در عصر كنوني كه نشانه هاي فاشيسم و آپارتايد در هر قومي نشانگر فرومايگي آن قوم مي باشد هنوز برخي با اينكه به پوچ بودن توهمات خويش كاملاً آگاه هستند، جاهلانه آب در هاون مي كوبند تا بلكه پله اي از توهمات خويش بسازند و پاي بر آن نهند؛ غافل از اينكه پافشاري بر توهمات، فرو رفتن در لجنزار و باتلاق خزعبلات فاشيزمي مي باشد.

در ايران نشانه هاي بارز آپارتايد و ....

بقیه در ادامه مطلب...