جایگاه جنبش دانشجویی آذربایجان در حرکت ملی آذربایجان⁽¹⁾

(با رویکردی بر نقش فکری این جنبش)

آیتان تبریزلی (آذراوغلو)

www.aytan-tabrizli.blogfa.com

aytan_tabrizli@yahoo.com

تاریخچه جنبش دانشجویی آذربایجان

با نگاه به تاریخچه جنبش های دانشجویی متوجه خواهیم شد که این نوع جنبش ها از زمان تاسیس نخستین دانشگاهها به وجود آمده است. عمده دلیل به وجود آمدن این نوع جنبش ها نیز مبارزه با عوامل بوجود آورنده تبعیض ها، آرمان خواهی ها (اعم از استقلال طلبی، آزادی خواهی و...)، تلاش در راه سعادت یک ملت بوده است.

اگر به قدمت جنبش دانشجویی آذربایجان نیز نگاهی بیافکنیم در خواهیم یافت كه این جنبش از دهه های 40 به این طرف فعالیتهای خود را شروع کرده است. در این بین متوجه این موضوع خواهیم شد که  فعالیت های دانشجویی در خصوص حقوق ملی آذربایجان تا اواخر دهه 70 (قبل از سال 1370) بصورت موردی صورت گرفته ولی می توان شکل گیری نقطه شروع جنبش دانشجویی آذربایجان بصورت فراگیر و مستقل را از اواخر دهه 70 و اوایل دهه 80(اوایل سال 1370) دانست.

از شاخص ترین فعالیت های جنبش دانشجویی آذربایجان می شود به واکنش ها و عکس العمل های این طیف در خصوص سیاستهای شوونیستی و آپارتاید دانست. از این قبیل می توان به اعتراض علیه توهین ها و تحقیرهای رسانه ها، اعتراض به تبعیض های اقتصادی، سیاسی و فرهنگی،  حماسه 19 اردیبهشت ماه 1374 دانشگاه تبریز،  فعالیت تاثیرگذار در انتخابات 1374 تبریز، نقش مؤثر در حماسه خرداد 85  و... اشاره کرد که در کل می توان گفت که در  موضع گیری های فکری و سیاسی نقش اساسی داشته است.

 سبک فعالیت و موضع آن نسبت به حاکمیت

جنبش دانشجویی آذربایجان  برای خود خصوصیاتی را مالک می باشد. این جنبش همواره با سبک و سیاق خود به فعالیت مشغول بوده و می باشد. اکثر این فعالیتها به صورت مدنی و سیاسی و دور از خشونت و نظامی گری بوده است.  اغلب این فعالیتها به صورت علنی بوده است، البته خط مشی این جنبش نیز در این باب دخیل می باشد چرا که تعریف خط مشی آن از داخل می باشد نه از خارج. تبعیت از چنین خط مشی ای نیز ناشی از نوع اعتقاد به رهبری مستقل و غیر وابسته به بیرون می باشد بدین دلیل نوع اعتقاد به رهبری در جنبش دانشجویی آذربایجان، اعتقاد به رهبری جمعی و عقلانی می باشد.

جنبش های مختلفی در آذربایجان به وجود آمده، رشد و نمو کرده است ولی جنبشی که بتواند ماهیتاً منافع ملی آذربایجان را سرلوحه فعالیتهای خود قرار دهد و هدفش مستقلاً سعادت ملت آذربایجان باشد کمتر به چشم می خورد. از دهه 40 تا اواخر دهه 60 جنبش دانشجویی آذربایجان پا به پای دیگر جنبش های دانشجویی حرکت کرده است ولی بنا به لایه های تشکیل دهنده این جنبش ها و برخی از عوامل دیگر از قبیل تاثیر پذیرفتن از الگوهای غیر آذربایجانی، که منافع ملی آذربایجان را اولویت اول قرار نمی دادند، استقلال این جنبش نیز منطبق با منافع ملی آذربایجان نبود. اما از اواخر دهه 60 و اوایل دهه 70 با پوست اندازی جنبش دانشجویی آذربایجان و به وجود آمدن لایه های جدید، این جنبش مسیر تازه و نزدیکی برای رسیدن به آرمانهای خود انتخاب کرد. جنبش مذکور بوسیله تعامل با حرکت ملی آذربایجان توانست مستقلاً و بدون هیچگونه وابستگی و تاثیر پذیری از مکتبهای مختلف، سخن از منافع ملی آذربایجان به میان آورد. منافعی که هیچ اغماضی در راه بدست آوردن و حفظ آن، مورد قبول واقع نمی شود.   

از بارزترین شاخص های جنبش دانشجویی آذربایجان می توان به برخورد سیاسی و منطقی با حاکمیت را نام برد بطوری که دور از عملکردهای غیر منطقی و غیرسیاسی، بدنبال آگاه نمودن طیف عقلانی داخل حاکمیت در جهت کاستن از فشار چکشی عناصر شوونیست نفوذی داخل حاکمیت می باشد.

ارتباط و تعامل با لایه ای از حاکمیت (عمدتاً نمایندگان مجلس) در جهت رسانیدن اعتراض ملت آذربایجان به تبعیض های موجود و طرح موارد مربوط به خفقان ها، خشونت ها و سرکوبها در آذربایجان از این قبیل تعاملات منطقی می باشد. البته این بدان معنا نیست که چنین تعاملاتی رسالت اصلی این جنبش را در مبارزه با کجرویهای دولتمردان را از بین ببرد. مبارزه با تبعیض ها و کجرویهای دولتمردان همیشه جزء آرمانهای اصلی جنبش های دانشجویی بوده است. جنبش دانشجویی آذربایجان نیز با درک موضوع و با همسویی با حرکت ملی آذربایجان در راه احقاق حقوق ملت آذربایجان قدمی به عقب نخواهد گذاشت، ولی ارتباط و تعامل های عقلانی، منطقی و سیاسی نیز یکی از راههای رسیدن به امر مهم می باشد. مطمئنا این تعامل ها نیز همانطور که گفته شد باید سنجیده و عقلانی و منطبق با منافع ملی آذربایجان باشد. و نباید با حرکتهای خام و نسنجیده  اجازه سوء استفاده را به طرف مقابل بدهیم در غیر اینصورت تعاملات مذکور نتیجه ای در بر نخواهند داشت .

نقش جنبش دانشجویی آذربایجان در همگرایی و وحدت تشکل ها و گروههای دانشجویی

یکی از رسالتهای اصلی جنبش دانشجویی آذربایجان ایجاد وحدت و همگرایی میان گروههای مختلف دانشگاهی می باشد. چرا که شکاف میان این گروهها منجر به شکست تدریجی این جنبش و به انزوا کشیده شدن فعالین آن خواهد شد. نمونه ای از این همگرایی را می توان در ایجاد انجمن ها و کانون های صنفی و یا تشکل های سیاسی و فرهنگی دانشجویی نام برد. یک  مورد از آن را میتوان ایجاد کانون نشریات داشجویی نام برد که چند سال پیش بوسیله یکی از تشکلهای دانشگاهی تاسیس و هدف آن نزدیکی و وحدت هر چه بیشتر نشریات دانشجویی آذربایجان بود. بطوریکه ویژه نامه مشترکی نیز بعد از اولین نشست این کانون منتشر گردید.  

اگر جنبش دانشجویی آذربایجان را مورد کالبدشکافی قرار دهیم متوجه این موضوع خواهیم شد که فعالیتهای آن اکثراً حول و حوش مسائل فرهنگی و سیاسی می باشد. و هدف اصلی آن نیز مبارزه با تبعیض های سیاسی، اقتصادی و فرهنگی می باشد که بدین طریق خواستار رسیدن به آرمانهای خود می باشد. لذا فعالین این جنبش نیز با اینکه هدف واحدی دارند ولی در شاخه های مختلفی مشغول به فعالیت هستند. برای حفظ اتحاد میان فعالین و گروههای مختلف داخل در این جنبش، لازم است که اتحاد مذکور به شیوه های مختلفی دوام داشته باشد. نمونه ای از این همگرایی همانطور که در بالا ذکر گردید ایجاد کانونهای مشترک  سیاسی، فرهنگی و مطبوعاتی می باشد و یا جلسات هم اندیشی، برنامه های فوق برنامه و... که تمامی گروههای دانشجویایی داخل در جنبش مذکور با شرکت در آنها می توانند در استمرار آن سهیم باشند.  

نقش جنبش دانشجویی آذربایجان در همگرایی گروههای غیر دانشگاهی

معمولا جنبش های دانشجویی بنا به تفکرها و فعالیت های آرمان خواهانه خود و با درک مستقل از خواسته های خود، یک قدم جلوتر از جامعه قدم بر می دارد بدین جهت می توان از این جنبشها به عنوان جنبشهای روشنفکری نام برد. ولی نباید این موضوع را نیز از یاد ببریم که در سطح جامعه گروههایی غیردانشگاهی  وجود دارند که نوع فعالیت آنها در اغلب موارد گسترده تر از جنبش های دانشجویی می باشند. لذا تعامل و مهمتر از آن همگرایی با این گروهها از طرف جنبش های دانشجویی نباید نادیده گرفته شود.

جنبش دانشجویی آذربایجان نیز همواره باید این همگرایی با گروههای غیردانشگاهی حرکت ملی آذربایجان را مد نظر داشته باشد. حرکت ملی آذربایجان حرکتی است که در نوع خود شاید اگر نگوییم بی نظیر، ولی کم نظیر می باشد. چرا که حرکتی است کاملا مستقل و مدافع حقوق و منافع ملت آذربایجان، لذا همگرایی با گروههای موجود در این حرکت از ایجاد شکاف میان جنبش مذکور با حرکت ملی آذربایجان جلوگیری کرده و جایگاه این جنبش را در حرکت ملی آذربایجان و علی الخصوص ملت آذربایجان حفظ خواهد کرد. البته این بدین معنی نیست که خط مشی جنبش مذکور از گروههای غیردانشگاهی باشد چرا که پتانسیل و بازده گروههای غیردانشگاهی با دانشگاهی متفاوت می باشد لذا هر دو طیف با اهداف یکسان ولی با خط مشی های مستقل و همگرایی بیشتر می توانند تعامل با یکدیگر را حفظ کنند.

جنبش دانشجویی آذربایجان برای نیل به این هدف می تواند از راهکارهای مختلفی استفاده کند که چند نمونه از آن در اینجا ذکر می شود:

1-    نقش میانجی و روان کننده در ارتباطات بین افراد و گروههای فعال  حرکت ملی آذربایجان:

ممکن است اختلاف سلیقه گروههای مختلف موجود در حرکت ملی در مواقعی از جمله تصمیم گیری در موضوعات خاص را با مشکل مواجه کند، چنین وضعیتی مطمئنا به نفع حرکت ملی آذربایجان نمی باشد در چنین وضعیتی جنبش دانشجویی آذربایجان می تواند با درک موضوع به صورت عقلانی، منطقی و بی طرفانه نقش میانجی  و روان کننده را در بین گروههای مختلف ایفا کند.

2-    هماهنگی بین شهرهای مختلف آذربایجان:

به لحاظ اینکه جنبش دانشجویی از فعالان دانشجویی شهرهای مختلف آذربایجان تشکیل شده است، می تواند در هماهنگی بین شهرها نقش عمده ای ایفا کند. اگر لایه ای از جنبش داشجویی را از دانشجویانی بدانیم که قبل از دانشجو بودن نیز داخل در حرکت ملی آذربایجان بوده اند، این دانشجو بعد از فارغ التحصیل شدن نیز به بطن اصلی خویش باز خواهد گشت و یا ممکن است دانشجویانی باشند که فعالیت خود را با وارد شدن به محیط دانشگاه و درک مسئله ملی آذربایجان شروع کنند    لذا تربیت آکادمیک دانشجویان مذکور در رسیدن به آرمانها و منافع ملی آذربایجان می تواند بوسیله  جنبش دانشجویی آذربایجان صورت بگیرد و مهمتر از آن این جنبش می تواند مهمترین عامل تعامل شهرهای مختلف آذربایجان با یکدیگر باشد. تنوع مذکور در فعالین این جنبش بهترین فرصت می باشد که جنبش مذکور با  انتشار ویژه نامه ها و یا نشست ها و همایش های دانشجویی در شناساندن ابعاد فرهنگی، سیاسی و اقتصادی شهر های مختلف آذربایجان هر چه بیش از پیش به هماهنگی شهرهای مختلف آذربایجان کمک کند، و یا تبادل افکار بدین طریق مابین شهرهای آذربایجان می تواند به نزدیکی و پیوند هر چه بیشتر آنها در راه حفظ منافع ملی آذربایجان کمک کند.

دیده بان راستین در حرکت ملی آذربایجان

هر حرکت و جنبش ملی علاوه بر هواداران و فعالین خود، در معرض انواع تهدیدها نیز قرار دارد. حرکت ملی آذربایجان و شاخه ای از آن به نام جنبش دانشجویی آذربایجان نیز همواره با تهدیدها و مقاصد شومی روبه رو بوده است. هر چند که اکثر این تهدیدات و مقاصد شوم با شکست مواجه شده است، ولی عامل این تهدیدات و مقاصد همواره سعی در عملی ساختن آنها دارد. لذا این جنبش می تواند در خصوص تهدیداتی که از طرف حاکمیت در محل و خاصاً در بعضی از موارد افرادی که در داخل حرکت بدنبال مقاصد و مغایر منافع حرکت ملی هستند، نقش هشداردهنده و دیده بان را ایفا کند. مطمئنا حاکمیت و افراد مذکور سعی خواهند کرد که با تخریب شخصیت، اخبار مسموم و... موجب تضعیف حرکت ملی شوند و عمده پایگاه این افراد نیز با توجه به جایگاه رفیع جنبش دانشجویی آذربایجان می تواند دانشگاهها باشد لذا جهت پاسداری از منافع ملی آذربایجان دیده بانان راستینی نیز نیاز خواهد بود که قسمتی از این رسالت را جنبش دانشجویی آذربایجان می تواند انجام دهد. 

انتظارات حرکت ملی آذربایجان از این جنبش

حرکت ملی آذربایجان روز به روز در احقاق حقوق و منافع ملی آذربایجان پویاتر می شود و اگر در دهه های قبل خواسته هایی همچون اجرای اصل 15 و 19 قانون اساسی جزء مطالبات این حرکت بود، ولی در حال حاضر خواسته های مذکور جزء کف خواسته های حرکت ملی آذربایجان می باشد و در حال حاضر نمی توان خواسته های ملت آذربایجان را به آنها محدود کرد. برای تداوم این پویایی نیز شاخه های مختلف حرکت باید تخصصی عمل کرده و خواسته هایی را مد نظر قرار دهند که منطبق با منافع واقعی ملت آذربایجان باشد. حرکت ملی آذربایجان نیز می تواند  از جنبش دانشجویی آذربایجان - عنوان رکنی از این حرکت -انتظاراتی را داشته باشد  که نمونه ای چند از این انتظارات در اینجا ذکر می شود: 

1-    تلاش در جهت تبیین و تدوین استراتژی حرکت ملی

2-    کمک به همگرایی گروهها و شخصیت ها در ایجاد جبهه ملی فراگیر

3-    ساماندهی بیش از پیش فعالان دانشجویی و دانشگاهی حرکت ملی در جهت تاثیر گذاری بیشتر

4-    دیالوگ و مباحثه با گروهها و احزاب سراسری ایران در جهت معرفی صحیح حرکت ملی و دفاع از حقوق ملت آذربایجان (بدون تبعیت یا وابستگی به آنها)

5-    انعکاس آکادمیک، علمی و سیاسی حرکت ملی و حقوق ملت آذربایجان در سطح بین المللی

6-    تربیت نیروهای کارآمد و متخصص برای خدمت صادقانه به آذربایجان در حفظ منافع ملی آن

نتیجه:

هر جنبشی برای استمرار و دوام خود باید برنامه ها و اصولی داشته باشد. قرار نیست که این برنامه ها همیشه  بصورت مکتوب و نوشته شده باشند بلکه تبعیت از یک سری قواعد و اصول شناخته شده و تعیین نوع فعالیت می تواند به استمرار آن جنبش کمک کند. اصول و قواعد جنبش دانشجویی آذربایجان نیز تا حدود زیادی شناخته شده می باشد و آن نیز با هدف غایی آن که تحقق سعادت ملی و صیانت از  منافع ملی آذربایجان می باشد مشخص می گردد. جنبش دانشجویی آذربایجان ضمن همسویی با حرکت ملی آذربایجان و هماهنگی با آن می تواند به حیات خود ادامه دهد و نزدیکی خود را به این اصول حفظ کند. دور شدن از اصول شناخته شده و یا تعریف نکردن برنامه های آتی برای فعالیت می تواند به ایزوله شدن این جنبش منجر گردد.   تربیت کادرهای جدید و کشف شیوه های نوین و کارا نیز وظیفه ای است مهم که در استمرار این جنبش نقش به سزایی را می تواند ایفا کند.

پی نوشت:

1- مقاله حاضر برای چاپ در ویژه نامه "جنبش دانشجویی آذربایجان"  نشریه دانشجویی ستارخان (دانشگاه تبریز) به نگارش درآمده بود، که در اردیبهشت ماه 1387  چاپ رسید.

هفته نامه  "طرح نو" و سرقت هاي ناشيانه آن

(نگاهی به مقاله "كوروش ذوالقرنين و پان توركيسم " مندرج در هفته نامه طرح نو - تبريز ، شماره 25 ، مورخه  20 /1/1388 )

آیتان تبریزلی (آذراوغلو)

www.aytan-tabrizli.blogfa.com

aytan_tabrizli@yahoo.com

در عصر كنوني كه نشانه هاي فاشيسم و آپارتايد در هر قومي نشانگر فرومايگي آن قوم مي باشد هنوز برخي با اينكه به پوچ بودن توهمات خويش كاملاً آگاه هستند، جاهلانه آب در هاون مي كوبند تا بلكه پله اي از توهمات خويش بسازند و پاي بر آن نهند؛ غافل از اينكه پافشاري بر توهمات، فرو رفتن در لجنزار و باتلاق خزعبلات فاشيزمي مي باشد.

در ايران نشانه هاي بارز آپارتايد و ....

بقیه در ادامه مطلب...

منيم آنام و آنا ديل

(بختيار واهاب زاده نين وفاتي اوزه رينه)

يازان:  بورهان الدين آغ باش

کؤچورن: آیتان تبریزلی (آذراوغلو)

www.aytan-tabrizli.blogfa.com

aytan_tabrizli@yahoo.com

 آذربایجانین بؤیوک شاعيری بختیار واهابزاده، "منیم آنام" شعرینده بئله دئییر:

منیم آنام

ساوادسیزدیر

آدینی دا یازا بیلمیر منیم آنام...

آنجاق منه

سای اؤیردیب

آی اؤیردیب

ایل اؤیردیب

ان واجیبی دیل اؤیردیب

منیم آنام

بو دیل ایله تانیمیشام

هم سئوینجی

هم ده غمی

بو دیل {ایله} یاراتمیشام

هر شعریمی

هر نغمه می،

یوخ من هئچم

من یالانام

کیتاب کیتاب سؤزلریمین

مؤلفی: منیم آنام

شاعرین نه دئدیگینی بؤیوک اؤلچوده آنلادینیز؛ اما بئله قیساجا بیر داها دئسه ک، شاعیر دئییر کی: اوخوما بیلمیر، آدینی دا یازا بیلمیر منیم آنام. آنجاق منه، سای سایماغی، آیلاری و ایللری اؤیرتدی. ان اؤنملی سی، دیلیمی  اؤیرتدی. من بو دیل ایله سئوینجی و کدری تانیدیم. من بو دیل ایله شعریمی و موسیقیمی میدانا گتیردیم. اصلینده من بیر هئچیم، من یالانیم. یازدیغیم بو قدر کیتابین گئرچک صاحیبی منیم آنام‌دیر. منیم دویغولاریمی و فیکیرلریمی گؤرسه دن، واهابزاده نین بو شعرینده ترننوم ائدیلمیش. اونسوز دا آنامیزدان اؤیرندیگیمیز دیله "آنا دیلی" دئمیشیک. نه خوش بیر سؤزدور بو. بون‌دان گؤزل بیر شرح اولارمی؟ آنا دیل، آنامیزدان اؤیرندیگیمیز دیل‌دیر. سون ایللرده آرتیق آنامین دیلین‌دن چوخ اوزاقدایام. اونون سسی کیمی سس، اونون سؤزو کیمی سؤز، اونون اوره گی کیمی اوره ک آختاریرام بلکه ده. اونون "قاداسین آلدیغیم" دئییشین‌دکی ایستی‌لیک، دینلدیگیم بو قدر اوزون سؤزلرین ایچری‌سینده یوخ. اونون سؤیلدیگی سؤزلری اینسان‌لار یا بیلمیرلر آرتیق یا دا ایستیفاده ائتمک ایستمیرلر. اونون دمین یئرینه "بایاخ تان" دئییشی، کئچن ایل یئرینه "بیل‌دیر" دئییشی، داها نه طرفین‌دن گؤزل سؤزلر دئییلمیر آرتیق. منیم مملکتیمین مؤحترم اینسان‌لاری آنا‌لارینین دانیشدیق‌لاری کیمی دانیشماق ایستمیرلر. چونکی بو دیل‌دن اوتانیرلار. سونوندا بو گون هر کسین دؤرد نالا گئتدیگی بو دوغال اولمایان دیل⁽¹⁾ ، اصلینه ماراقلی اولمایان اینسان‌لار یارا‌دیر. اؤزونه سؤزونه گووه نیلمز بیر کوتله اینسان... منیم آنام، آناسینا "آبا" دئیردی. منیم آنام ناراحات اولدومو "سیدا" دئیردی. منیم آنام منه گلن بوتون قایغینی، دردی، گوناهی گؤتورمک اوچون "قادامی گؤتورر"، اوغرومدا قوربان اولاردی. منیم آنام منی نیننی‌لرله یاتیردار، ناغیل‌لارلا بؤیودردی. منیم آنام تورک اوشاغی تورکو بئله دئییب تورکو دینلدیردی. منیم آنام، یالنیز دیل اؤیرتمز، عادتی، ناموسو، ویجدانی، عدالتی، اخلاقی دا اؤیردردی. منیم آنام، "آدی گؤزل، اؤزو گؤزل محمد" دئیه ایلاهی‌لری گؤزیاش‌لاری ایله دین‌لر و دینلدیردی. آلنینین سجده‌سیز، آغیزین دعا‌سیز اولمایاجاغینی گؤسترردی. منیم آنام، جئهیز ساندیغیندا تورک بایراغی داشییار، تورک عسگری گؤردومو اؤز ائولادین‌دان بیر فرق گؤرمه یه رک ساری‌لار، عسگرلریمیزه خئییر-دوعا‌لاری ائدردی. بیزیم آنا‌لاریمیز، خلیل ایبراهیم برکتیله برکتلندیردیک‌لری سوفره‌لرینی هر کسه آچار، وارلیغی دا یوخ‌لوغو دا چوخ یاخشی بیلردی‌لر. بیزیم آنا‌لاریمیز "حالال سودون" نه اولدوغونو بیلر و هر واخت "حالال سود اممیشی" آختاراردی‌لار. بیزیم آنا‌لاریمیز تورکجه نی دوغال شکلیده دانیشار، سؤزو، اؤزلرین‌دکی کیمی دوم دوز سؤیلیردی‌لر. ایندی منیم آنامین دیلینی گؤبود و مدنیت‌سیز بیلن لر، بیر آینا گؤتوروب اؤزلرینه باخسین‌لار. اگر بو دیلی اونوتسان، اؤز آنانی اونوتموش کیمی اولارسان. اگر بو دیلی اونوتسان، گئرچک دئییل خیال کیمی اولارسان. اگر بو دیلی اونوتسان، اؤزون دئییل باشقاسی کیمی اولارسان.

آنامین بو گؤزل دیل‌لری

خوش‌دور، قاداسین آلدیغیم

بو دیلی اونودوب گئتمک

بوش‌دور، قاداسین آلدیغیم

بو سؤزلریم سنه واردی

هر کس بیر شئی‌لر گؤتوردو

سنین اوزون نیه قاراردی؟

کوسمه، قاداسین آلدیغیم

ائرجیس⁽²⁾ دن اسن یئل‌لر

اطرافیندا دسته گول‌لر

آنان سنه نه لر سؤیله ر

دینله، قاداسین آلدیغیم

(آذربایجانین مشهور شاعری بختیار واهابزاده 1925-جی ایلده شکی ده دوغولدو و 13 فئورال 2009 تاریخینده ده وفات ائتدی. الله رحمت ائتسین. تورک دونیاسی، چوخ بؤیوک بیر شاعیرینی ایتیردی. بوتون تورک دونیاسینین باشی ساغ اولسون.)

اتك يازي:

1- yapmacık dil

2- آغ دنیزین یانیندا اولان سونموش و اسکی ده یانار اولان بیر داغ. (آیتان تبریزلی)

آیتان تبریزلی (آذراوغلو)

2/11/1387

"آنادیلی"

"ناغیل حیات"

شعرلر: بختیار واهاب زاده

کؤچورن: آیتان تبریزلی (آذراوغلو)

www.aytan-tabrizli.blogfa.com

aytan_tabrizli@yahoo.com

بو گون (2 ایسفند – 21 فوریه – دونیالیق آنا دیلی گونو) ان قوتسال گونلریمیزدن دیر. بو گون حاقدا نئچه گون بوندان اؤنجه دونیاسینی دئیشن اولو شاعیریمیز "بختیار واهاب زاده"نین 2 شعرینی (آنا دیلی و ناغیل حیات)  عرب الفباسینا کؤچوروب و دونیالیق انا دیلی گونون بوتون تورک اولوسونا قوتلو اولسون دئییب و او رحمتلیگین دونیا دئیشمه سین ده باش ساغلیغی دئییرم.

2/12/1387

آنا دیلی

دیل آچاندا ایلک دفعه "آنا" سؤیله ییریک بیز

"آنا دیلی" آدلانیر بیزیم ایلک درسلیگیمیز

ایلک ماهنی میز لایلانی آنامیز اؤز سودو ایله

ایچیریر روحوموزا بو دیلده گیله – گیله

بو دیل، بیزیم روحوموز، عشقیمیز، جانیمیز

بو دیل، بیر بیریمیزله عهد – پیمانیمیزدیر

بو دیل تانیتمیش بیزه بو دونیادا هر شئیی

بو دیل، اجدادیمیزین بیزه قویوب گئتدیگی

ان قیمتلی میراث دیر، اونو گؤزلریمیز تک

قورویوب، نسیل لره بیزده هدیه وئره ک

بیزیم اوجا داغلارین  سونسوز عظمتیندن

یاتاغینا سیغمایان چایلارین حیددتیندن

بو تورپاغدان، بو یئردن،

ائلین باغریندان قوپان یانیغلی نغمه لردن،

گوللرين رنگ لريندن ، چيچك لرين ايیين دن

ميل دوزونون ، موغانين سونسوز گئنيش ليگين دن
آغ ـ ساچلي بابالارين آغليندان ، كاماليندان
دوشمن اوستونه جومان او قيراتين نالين دان
قوپان سسدن ياراندين

سن خالقيمين آلديغي ايلك نفسدن ياراندين
آنا ديليم،  سنده دير خالقيمين آغلي ، حكمتي

عرب اوغلو مجنونون دردی سنده دیل آچمیش

اوره کلره یول آچان فیضولی نین صنعتی

ای دیلیم، قودرتینله دونیالارا یول آچمیش

سنده منیم خلقیمین قهرمانلیغا دولو

تاریخی ورق لنیر

سنده نئچه مین ایللیک منیم مدنیتیم

شان – شؤهرتیم ساخلانیر

منیم آدیم، سانیمسان

ناموسوم، ویجدانیمسان

میلتلره، خالق لارا، خالقیمیزین آدیندان

محبت دستانلاری یارادیلدی بو دیلده

بو دیل تانیتمیش بیزه بو دونیادا هر شئیی

بو دیل، اجدادیمیزین بیزه قویوب گئتدیگی

ان قیمتلی میراث دیر، اونو گؤزلریمیز تک

قورویوب، نسیل لره بیزده هدیه وئره ک

ناغیل حیات

آنام اولسان بئله، آی آنام، خیلی.

سن‌دن گیلئی‌لییم، سن‌دن گیلئی‌لی...

سن دویماق، دوشونمک اؤیرتدین منه،

دویوب-دوشونمک‌دن آزاد اولایدیم.

دانیشماق اؤیرتدین سن اؤز کؤرپنه

نولا، من آنا‌دان لال دوغولایدیم.

دیلینی بیر ایله اؤیرندیم... ناحاق!..

اؤز دیلیم اؤزومه کسیلیب یاغی.

بوتون عؤمروم بویو چالیشدیم، آنجاق

اؤیرنه بیلمه دیم دانیشماماغی...

باشیما بلا‌دیر منیم اؤز دیلیم،

دنیزم، اوزومه دوروب ساحلیم.

یئریمک اؤیرتدین توتوب الیم‌دن،

دولاشدیم آرانی، دولاشدیم داغی.

بالانا یئریمک اؤیردینجه سن،

گرک اؤیردیدین ییخیلماماغی...

فیکیرلر ییغیلیر بئینیمده قات-قات،

جاواب‌لار قورخولو، سوال‌لار-یاساق.

حیاتی قانانا اؤگئی‌دیر حیات،

اونو قانمایانا دوغما‌دیر آنجاق.

منی اینجی‌دیرلر بعضاً قصد ایله،

ائرته‌سی هر شئیی اونودورام من.

گیره وه دوشنده ظالمه بئله

ظلم ائدیب، کام آلماق گلمیر الیم‌دن.

آنا، قودوزلاشیر حیات، ائله بیل،

دالاییر پوچ اولان اومیدلریمی.

نیه ایستی دئییل، مهریبان دئییل

بو آمان‌سیز حیات قوجاغین کیمی؟..

هارداسان، آی آنا، بیر گل، من یئنه

بلا‌لی باشیمی قویوم دیزینه.

منه ناغیل دانیش، دایانسین آنلار،

گؤروم، ناغیل‌داکی او قهرمان‌لار

جوتباش‌لی دیو‌لری نه تهر ییخیر،

نه تهر گیزلنیب، تیلسیم‌دن چیخیر.

بیر دانیش، هاردا‌دیر، گؤروم سعادت؟

بیزیم یوردوموزا او نیه گلمز؟

دانیش، دانیش گؤروم، ملیک محمد

زولمت‌دن ایشیغا نئجه چیخدی بس؟

دانیشما، آی آنام، دانیشما، کیری،

بئینیمه باتماییر بو افسانه‌لر.

دیو‌لر گؤرموشم کی، ناغیل دیو‌لری،

اونلارین یعنیندا تویوغا بنزر.

نادان‌لار گؤرموشم، اؤز یولون‌داکی

دیکه ائنیش دئییر، دوزه دیک دئییر.

تولکولر گؤرموشم، اؤز قولون‌داکی

دمیر زنجیرلره بیلرزیک دئییر.

آتاسینی سؤین، یادا باش این

رهبرلر گؤرموشم، قددار، آمان‌سیز.

تیکانا گول دئین، گوله کول دئین

قاری‌لار گؤرموشم دین‌سیز، ایمان‌سیز.

قول‌دورلار گؤرموشم، اؤزگه یئر دئییل،

یوردونو تالاییب، آسوده یاتمیش.

تاجیرلر گؤرموشم، سیم و زر دئییل،

“مالادئس” سؤزونه وطنی ساتمیش.

دونیانی بیلن‌دن، دویان‌دان بری

منیم گؤزلریم‌دن دوشوب حیات دا.

ناغیلدا گؤردوگوم قورخونج شئی‌لری،

حیاتدا گؤرموشم، آنام، حیاتدا.

----- ------- -----

بختیار واهاب‌زاده - یانوار، 1964 – مای، 1965

26 آذر، كيتابلاريميزين يانديريلان گونو و بيربيريميزه كيتاب سونما⁽¹⁾ گونو

آيتان تبريزلي (آذراوغلو)

www.aytan-tabrizli.blogfa.com

aytan_tabrizli@yahoo.com

63 ايل بوندان اؤنجه (21 آذر 1324-ده) آذربايجان دا ميلي حكومت قورولدو. ميلي حكومت و اونا داياق اولان آذربايجان ميلتي بير ايل بويوندا ميلي سعادتي – آز زامان اولسادا – دادديلار.

او بير ايلده چوخلو ايشلر گؤروندو.  دئمك اولار آذربايجانين ميلي حكومتي دونيا سويه سينده ميلي حاقلارين و ايستك لرين ايسته ين آپارتايد آلتيندا اولان ميلتلره اؤرنك اولدو.

بو حكومتين اساس ايشلريندن توركجه يازيب – اوخوما (آنا ديلينده يازيب اوخوما) ايمكانلارین يارادماق ايدي. اؤز آناديلينده يازيب – اوخوماغي حسرتده گؤره ن ميلت، چوخ ماراقلي، كيلاسلاردا ايشتيراك ائديردي، توركجه كيتابلار باسيليردي (چاپ اولوردو)، توكانلارين ويترين يازيلاري، كوچه لرين آدي و... توركجه يازيليردي. آما تاسف له آپارتايد و فاشيست سيستم (پهلوي رژيمي) بونو هده له ييب، آرادان آپارماق اوچون چوخ حيله كارليقلارا ال ووردو و نهايتده 1 ايل سونرا (آذر 1325) آذربايجانا قوشون چكيب و ارتش و بير سيرا لات و اوباش لار الي ايله آذر آيي نين 24-ونده آذربايجاندا سوي قيريما ال بولادي. او بو ايشه ده قانع اولماييب و آذر آيي نين 26 – سيندا تبريزين دانشسرا مئيدانيندا توركجه كيتابلاري آذربايجانين هر يئريندن ييغيب و اونلارا اود ووردو. آپارتايد سيستمي بو ايش ايله بئله دوشونوردو كي آذربايجاندان اؤز اينتيقامي ني آلير و  24 آذر سوي قيريميندان سونرا 26 آذر  گونونده مدنيت سوي قيريميندا يولا سالددی. آما بوندان غافيل اولدولار كي هر كيتابين كولوندن بير آغاج بئجردي و ايللر بويو بويويوب و ميلت آراسيندا بوداقلاري داها چوخ کؤک لندی. 

آذربايجان ميلتي يئنه ده اؤز حاقلارين آليب و قوروماق اوچون چاليشير و سسي گون به گون گوجلو شكليده آپارتايدين قولاغين كار ائتمكده دير.

آذربايجان ميلتي اؤزه لليكله اونون ميلي حركتينده چاليشان ميلتچي لر آذر آيي نين اوغورلارين قوتلاييب و فاشيست پهلوي سيستمي نين و اونون تؤره مه لري نين جينايتلرين اونودماييب و قول قولا و ال اله وئريب و داها گوجلو گله جه يه آدديم آتيرلار.

منجه 26 آذر اگر كيتاب يانديريلان گون اوچون آدلانسادا، بو گونده كيتاب سونما داها چوخ كئچميشده كي چاليشقانلاريميز (اؤزه لليكله آذر شهيدلرينه) سايغي بسله مك و يوللارينين آردين توتماق آنلامين دا اولا بیلر.

اؤنر اوچون بو گونده ميلتيميزين آراسيندا كيتاب سونماق ايله بير جينايتي خاطيرلاياق و بير ياخشي و مدني عنعنه ني ميلتيميزين آراسيندا يئرلشديرق.

اتک یازی:

1-     كيتاب سونماق = كيتاب هديه وئرمك

 26/9/1387

 21 آذر حركاتي و سید جعفر پيشه وري

يازان: موگه چتین قایا

كوچوره ن: آيتان تبريزلي (آذراوغلو)

www.aytan-tabrizli.blogfa.com

aytan_tabrizli@yahoo.com

فارس ایشغال‌چی‌لاری ساريندان[1] تجاووزه اوغرایان[2] عزیز تورک یوردو گونئي آذربايجانین یاخین سیاسی تاریخینده اونودا بیلمه يیجی بؤیوک لیدئرلرین‌دن بیری اولان سید جعفر پيشه وري نين میللی موباریزه ایچین‌ده کی دارتيشيلماز اؤنمي ني قیساجا آنلاتمايا  چالیشا‌راق اونو آنمايا[3] و آنلاماغا چالیشاجاغیق.

 20-جي عصر گونئي آذربایجان سیاسی تاریخینه ایکینجی بؤیوک دامغانی وورا‌راق گونئي آذربایجان تورک‌لرینی 1 ایللیک آزادلیغا قوووش‌دوران بو اولو شخصیت هر شئی‌دن اول بوتون تورک دونیاسینین افسانه لیدئرلرین‌دن‌دیر. باغرین‌دان میللی قهرمان چیخارمادا بنزرسیز اولان تورک میللتی نه قدر قهرمان‌لاری ، نه قدر كيمسه لري ایله دونیا تاریخینه يؤن[4] وئرمیش‌دیر.

 سید جعفر پيشه وري ؛ 26 آگوست 1893 تاریخینده گونئي آذربايجانین خلخال شهرین‌دکی زئیوه محله‌سینده دوغولموش‌دور. فارس تجاووزچولری‌نین آغلا سیغماز اینسان‌لیق باسقي لاريندان و یاغمالاما‌لارین‌دان چتين ليگه  دوشن عائله‌سی آذربايجانین قوزئي نه کؤچ ائتمک زوروندا قالمیش‌دیر. گونئي آذربایجان تورک‌لری‌نین اوز-اوزه قالدیغی فارس هوجوم‌لاری هر ایستیقامتیله آراشدیریلماسی لازیم اولان شدت حادثه‌لرین‌دن‌دیر. كؤچ ائتمک زوروندا قالدیق‌لاری قوزئي آذربایجاندا دا تام دینج‌لیگی توتا بیلمه‌ین پيشه وري ، اوشاق یاش‌لاردا عائله‌سی‌نین دولانیشیغینا ایشتیراک ائتمک اوچون ایشه باشلادی. دوغولدوغو تورپاق‌لاردان چیخاریلمانین آغری‌سینی روحوندا یاشایان پيشه وري ، سورگون حیاتینین ائتكي سي ايله گوج‌لنن و کؤک له شن میللی فیکیرلرینی هر شرطده ایفاده ائتمیش و میللیتی اوغروندا موباریزه وئرمیش‌دیر.  هر تورک کیمی ایچینده گون ایشیغینا چیخا‌راق گليشمه يي[5]  و ائتمه‌یه تؤکولمه یی گؤزله‌ین میللیت‌چی‌لیغی سرعتله جوجرمیش و گوج‌لنه‌ره ک حرکته تؤکولموش‌دور..

بیر ياندان چالیشیب بیر ياندان اوخویان عزيم لي تورک پيشه وري ، میللی حاق‌لاری اوغروندا چالیشماق‌دان بیر آن بئله گئری دایانمامیش ، میللی موباریزه ایچینده آکتیو وظیفه‌لر گؤتورموش‌دور.

  گونئي آذربایجان تورک ديره نيشي نين  اونودولماز و یادسیناماز ایلک هوجومو ، قاباقجیل حرکتی اولان 1905 ستارخان حرکتینده آکتیو اولا‌راق سوروملولوق[6]  ساحه ده، وظیفه ایجرا ائدن پيشه وري ؛ 1934-جو ایلده هر کسین معلومو  اولان شخص‌لردن رضا پهلوي طرفین‌دن حبس اولونماسینا قدر چوخ اؤنملي میللی ایشلرده تانينميش دير. تورک دوشمن‌لیگی ایله تاریخه دامغا وورموش ، اينگیلیس‌لرله امکداش‌لیق ائدن فارس اصل‌لی (آناسی و آروادی گونئي آذربایجان تورکودور) رضا پهلوي ، پيشه وري یه موختلیف ظلم‌لرین تطبیق اولونماسیندا باش رول اوینامیش ، اونا تام اولا‌راق 11 ایل حبس‌خانادا اذیت چکدیرمیش‌دیر. دیلده  دئييلن چوخ راحات 11 ایل حبس‌لیق. .گئنچلیغی فارس دوستاقلاريندا کئچن پيشه وري ادعاسین‌دان دؤنمه ين  و ایچریده چؤلده یالنیز میللی موستقیل‌لیگی اوچون موباریزه ائتمیش‌دیر.

 تورک دوشمنی بیر-بیرین‌دن قاللاش[7]  سیاسی ایجادلارین اورتایا یاییلدیغی دؤورلرده تورک میللی حاق‌لارینی و تورک‌چولوغو قیشقیران پيشه وري ؛ بیر طرف‌دن فاشیزم ایله ، آيري ياندان كمونيسم ایله ده دؤیوش وئرمیش‌دیر. بعضی شعورو بولانیق و مقصدلری تورک‌لویه دوشمن‌لیک اولان‌لارجا 'سوسیالیست اولا‌راق اتهام ائدیلن پيشه وري یه بؤیوک بیر حاق‌سیزلیق ائدیلمکده‌دیر. اگر او سوسیالیست اولسایدی "ميللي حوکومت دئییل" سوسیالیست حوکومت قوراردی. ايشلری ایله اؤزونو تورک دونیاسینا اثبات ائتمیش و تقدیر قازانمیش پيشه وري کیمی بیر تورک میللیت‌چی‌سینه سوسیالیست دامغاسی وورولا‌راق تحقیر ائدیلمه‌یه چالیشیلماسی ، تورک دوشمن‌لیگی‌نین دیل‌دن قلمه آخماسین‌دان باشقا بیر شئی اولا بیلمز. اسیر تورک‌لرین تورکچولوق ائتمه‌سی اؤز قارداش‌لاری طرفین‌دن بئله حرام اولا‌راق گؤرولور و بير زامان لار سوسیالیست ، بير زامان لار رادیکال ايسلام‌چی اولا‌راق وصف ائدیلیرسه ده ، ایچینده اولدوغوموز دورومون دهشت‌لی‌لیگی اورتادا‌دیر. او هر واخت تورک‌دن و تورکلوک­دن یانا اولا‌راق چيزگي سي ني[8]  تعیین ائتمیش ، قاتقی‌سیز بیر تورک‌چو اولا‌راق تورک دونیاسینین ایشیق كيمسه لريندن اولموش‌دور. دوشمن‌لری بونو قبول ائتمه‌سه ده او تورک دونیاسیندا ایز بوراخمیش بیر فیکیر و حرکت آدامی‌دیر.

 پيشه وري‌نین ان بؤیوک اويغولامالاريندان[9] اولان هئچ شوبهه‌سیز 1 ایل قدر سورن میللی حکومت دؤورودور. 21 آذر حرکتی اولا‌راق تورک سیاسی حیاتینا کئچن میللی حکومت دؤوره‌سی چوخ ايضطيرابلي اولموش ، مین‌لرله گونئي آذربایجان‌لی تورک میللیت‌چی‌سی حبس اولونموش ، فارس محکمه‌لرین طرفین‌دن چیخاریلان فتوا‌لارلا ایران تورک‌لرین‌دن میللی حاق‌لاری اوچون حاکمیت له ووروشان‌لارین ناموس‌لاری ، مال‌لاری ، جان‌لاری بیزه حالال دير دئییلمیش‌دیر. بئله‌لیک له دینی قوتسال ليغا قازانان فارس تجاووزچولری گونئي آذربایجان تورک‌لری‌نین جانینا ، مالینا ، ناموسونا هوجوم ائتمک‌دن گئری دایانمامیش ، بونو دینی بیر امر کیمی یئرینه یئتیرمیش‌لر.

 میللی حکومتین مین بیر چتین‌لیکله ، آخان نوو[10] کیمی تورک قانییلا قورولماسینین آردین‌دان اؤز يئرينده  باغلانیلماسی و قان‌لی تورک قیرغینی ایله سونلاندیریلماسی ، فارس حاکمیتین‌دن  سوروشولماسی لازیم اولان حساب‌لاردان‌دیر.

 1 ایل کیمی قیسا بیر زامان سونوندا گونئي آذربایجان تورک‌لری‌نین باش‌لارین‌دان یاغان بومبا‌لارلا ، آرد-آردا گلن حبس‌لر ، دوستاق لارلا ، دار آغاج‌لاریندا یئللن‌دیریلن تورک بدنلریله بئیین‌لردن سیلینمه‌یه چالیشیلان تورک  باغيمسيز حرکتی ، ایشغال‌چی فارس حاکمیتی‌نین 1944 اؤنجه كي و 1944 سونراسین‌داکی قان‌لی تورک قیرغین‌لارین‌دان اولا‌راق تاریخه کئچمیش‌دیر.

 میللی حوکومتین داغیلماسینین آردین‌دان فارس اوردوسو طرفین‌دن تورک دیلی ايله یازیلمیش بوتون اثرلر ، نشریات‌لار توپلانمیش و یاندیریلمیش‌دیر. جان‌لارینی ایتیرن گونئي آذربایجان تورک‌لری مدنیت تجروبه‌لرینی ده ایتیرمیش‌لر ایدی. گونئي آذربايجانین مشهور میللی شاعرلرین‌دن صمد ووروغون، یان‌دیریلان مدنیت تجروبه‌لری‌نین آنيسينا[11]  پاريس ده 1952-جی ایلده "يانديريلان كیتابلار " آدلی اثرینی دونیا باریش قورولتاییندا ایران فارس حاکمیتینه اعتراض اولا‌راق تقدیم ائتمیش‌دیر. فارس حاکمیتی تورک‌لرین جانینا قصد ائتمکله قالمامیش ، آدلارینی و ده­یرلرینی یوخ ائتمک اوچون یازی‌لی یازی‌سیز اثرلرینه ، تجروبه‌لرینه ده گؤز تیکمیش‌دیر. ایران فارس حاکمیتی‌نین سوی قیریم‌چی‌لیغینین یانینا كولتور[12]  قيريم چيليغي ده کئچمه‌لی ، گونئي آذربایجان تورک‌لوغونون یاشادیغی آغری‌لار اونودولماما‌لی‌دیر.

 میللی حکومت دؤورون‌دکی ایلک هوجوم تورک دیلی‌نین رسمیئته قوووشدورولماسی ، تورک دیلی ایله یازیب اوخومانین حاکم قیلینماسی ایدی. بو هر شئ ایله تورک میللی بیرلیگینه قوووشمانین و باغيمسيزليغين گره كي ایدی. تورک دیلی ایله اؤرنیم وئرن مکتب‌لرین قورولماسی ، یوکسک مکتب‌لرین آچیلماسی چوخ اؤنملي آتیلیم‌لار ایدی[13]. دیل ميلتين كيمليگي اولا‌راق تعیین ائدیجی‌دیر. دیل اینسان‌لارین معنوی وطنی‌دیر. 1944-جو ایلده قورولان گونئي آذربایجان تورک رئسپوبلیکاسي بئله‌لیکله نه قدر وئريملي[14]  و تورک‌چو آتیلام‌لار ائدجیینی گؤسترمیشدی. قاچار تورک دؤولتینی 1925-جی ایلده ییخا‌راق ايران تورک‌لرینی آزلیق حالینا گتیرن فارس‌لار ، ایشغال ائتدیک‌لری تورک‌لرین تورپاق‌لاری اوزرینده قورولان گونئي آذربایجان تورک‌لری‌نین باغيمسيزليغيني ییخماق اوچون ائتمدیک‌لری ظولمو بوراخمادی‌لار. بوتون دونیانین تانیشی و قبول ائتدیگی گونئي آذربایجان تورک رئسپوبلیکاسینی ییخماق‌دان چکینمه‌ین فارس حاکمیتی ، دونیا قارشی‌سیندا فاشیزان‌لیغینی[15]  و تورک دوشمن‌لیگینی اثبات ائتمیش اولا‌راق هله ده حؤکم سورمکده‌دیر.

ايران آدلی اؤلکه‌ده 35 میلیون‌دان چوخ تورکون آدی آنيلماز كن[16]  اونلارین اوزرینده دالغا‌لانان فارس بایراغی ظولمون و ایشغالچیلیغین گؤرونر تیمثا‌لی اولا‌راق یئللنیلمکده‌دیر.

گونش تورک‌دن یانا البته دوغولا‌جاق !

21/9/1387

[1] طرفيندن

[2] معروض قالان

[3] خاطيرلاماغا

[4] جهت

[5] اینکیشافی

[6] مسئوليت

[7] حقه باز

[8] خطّيني

[9] تطبیق‌لرین‌دن

[10] نوودان، سو يولو

[11] خاطره‌سینه

[12] مدنیت

[13] آدديم لا ايدي

[14] محصولدار

[15] فاشيست ليغيني

[16] خاطیرلانمازکن

دئموکراتيک لشمه نين پروبلئملري

 یازان: دوکتور توم گ. پالمئر  ( باش تدقيقاتچي  کاتو اينستيتوتو )

 ترجومه ائديب: تورال ولي ائو، (آزاد دوشونجه لر آسسوسياسيياسي) 

کؤچوره ن: آیتان تبریزلی (آذراوغلو)

 www.aytan-tabrizli.blogfa.com

aytan_tabrizli@yahoo.com

     اؤن سؤز یئرینه:   

دئموکراتييا بير مکتبدير: حيات، عقيده، موجاديله مکتبي. درسلري نه قدر آغير، ده يرلري نين اوتوروشماسي نه قدر بؤيوک ايمتاحانلاردان کئچمه لي اولسا دا، بو مکتب  بشريتين مين ايللر بويونجا تانيديغي ان بؤيوک عدالت سيستئمي، بيرگه ياشاييشين، سوسيال تارازليغين، حوقوقون تأميناتيدير. 

  دئموکراتييا درسلري دئموکراتييا آستاناسيندا دايانميش خالقلار و دؤولتلر اوچون  ضروري دير. بو درسلر ديکتاتورادان دئموکراتييايا يولو آيدينلادير و اينسانلاري (و جومله دن  توپلوملاري و دؤولتلري) پسيخولوژي، تاکتيکي و استراتئژي باخيملاردان بو آغیر و مورککب  يولا حاضيرلايير. گلوبال اؤلکه لرين دئموکراتييا تجروبه سي و عوموماً، دئموکراتييا ياتيريمي  بو باخيمدان چوخ بؤيوک اهميت کسب ائدير. قلوباللاسان دونيادا پروبلئملرين حلي مئتود و پرينسيپلري ده، سؤزون موعين معناسيندا اونيوئرسال خاراکتئر داشييير. آبش-ين (آمریکانین)، غربي آوروپا اؤلکه لري نين، ائلجه ده ياپونييانين (ژاپن) زنگين دئموکراتييا تجروبه سي هم ده  عيبرت دولو تاريخي درسلردير.    دئموکراتييانين برقرار اولماسي، اونون مؤحکملنديريلمه سي و موحافيظه ائديلمه سي آسان  وظيفه  دئييل. حياتداکي بوتون ياخشي ايشلر کيمي، دئموکراتييا دا بير چوخ پروبلئملرله   اوزله شير.  بو پروبلئملرين عؤهده سيندن گلمک مومکوندور. ان واجيبي ايسه اودور کي، بيز قانونلارا محل قويمايان (سایمایاق) ديکتاتورلوق و ايستيبداددان کونستيتوسييالي دئموکراتييايا آپاران يولو کئچميش اؤلکه لرين تجروبه سيندن اؤيرنه بيلريک.

 دئموکراتييا نظريه چيلري نين بو ايستيقامتده يازديقلاري اثرلر بؤيوک اؤنم داشييير.   بو باخيمدان بيز آبش کاتو اينستيتوتونون باش تدقيقاتچيسيسي دوکتور توم گ. پالمئرين  " دئموکراتيکلشمه نين پروبلئملري"  يازيسي ديقتي جلب ائدير. آذربايجان اوخوجوسو،  خوصوصي ایله گنجلري اوچون ماراقلي اولاجاق بو يازيني اينگيليسجه دن ترجومه سيني تقديم ائديريک. 

مقاله نی اوخوماق اوچون یازینین آردین کلیک ائدین...

افق فدراليسم در خاورميانه⁽¹⁾

آيتان تبريزلي (آذراوغلو)

www.aytan-tabrizli.blogfa.com

aytan_tabrizli@yahoo.com

مقدمه

شايد بتوان از خاورميانه به عنوان پرتنش ترين منطقه در دنيا نام برد. با توجه به اوضاع سالهاي اخير منطقه، شاهد تغييرات متعددي در کشورهاي خاورميانه بوده ايم، که اغلب آنها تغييرات سياسي بوده اند. بنظر مي رسد خاورميانه به منطقه اي تبديل شده است که تئوريها و سيستمهاي مختلف سياسي سنتي و مدرن در آن بکار برده مي شوند. و هنوز نمي توان گفت که درصد موفقيت و شکست آنها در درازمدت چه خواهد بود. ولي چيزي که مسلم است اين است که اين تغييرات تابع عوامل مختلف داخلي و بين المللي مي باشند. چرا که اگر بخواهيم در سطح بين المللي موقعيت اين منطقه را نسبت به مناطق و کشورهاي ديگر بررسي کنيم مي بينيم که خاورميانه از هر لحاظ به عنوان يک منطقه استراتژيک مطرح بوده است و به همين دليل هر نوع تغيير و تحولي از ديد ديگر دول پنهان نخواهد ماند و در بعضي از موارد مدلها و تئوريهاي مختلف سياسي برای این منطقه پیشنهاد می شود. لذا با نوعي پارامتر بين المللي در تغييرات اين منطقه مواجهيم. اما در بعد ديگر ما با عوامل داخلي کشورها مواجه هستيم. اين عوامل ممکن است شامل احزاب، گروهها و ملتهاي موجود در کشورهاي اين منطقه باشند. خواستهاي جديد، تغييرات جديدي را به دنبال دارد، پس ما مي بينيم که با نوع خواسته هاي مختلف با تغييرات مختلفي نيز مواجه هستيم. انقلاب نارنجي يا مخملي در اوکراين، ثبات نسبي در افغانستان و به دنبال آن تشکيل اولين دولت نسبتا منسجم بعد از چندين سال درگيري در افغانستان، سقوط صدام و حزب بعث وي، به وجود آمدن يک دولت جديد در عراق، متفاوت بودن انتخابات رياست جمهوري در ايران و... . همه اينها به نوعي هم از عوامل داخلي و هم از عوامل بين المللي متاثر هستند. البته شدت و ضعف آنها نسبت بههمديگر متفاوت است. اما بحث در اينجاست که آيا مي توان با تحولات اخیر به تشکيل يک فدراسيون منطقه اي اميدوار بود يا نه. اين سوالي است که شايد بتوان در طول اين مقاله به آن دست يافت. ذکر اين نکته لازم است که اين مقاله بيشتر براساس قابلیت اجراي سيستم فدرالیسم در کشورهاي اين منطقه به بحث خواهد پرداخت.

برای خواندن بقیه مقاله ادامه مطلب را کلیک کنید...

یئنه ده بو آجی خبری اینانا بیلمیرم!

(رحمتلیک اوستادیمیز دوقتور صمد سرداری نیا حاقدا)

  آیتان تبریزلی (آذراوغلو)

www.aytan-tabrizli.blogfa.com

aytan_tabrizli@yahoo.com

بعضی زامانلار آجی خبر تئز یاییلسادا گئج دویولور. منجه اونوندا سببی اینانمادیغیمیز بیر گئرچک دیر.

اؤلمز اوستادیمیز دوقتور صمد سرداری نیا نیندا دونیادان کؤچمه خبری منه تئزلیکجه یئتیشدی، آما هله ده هله دیر بو خبری اینانابیلمیرم. اوستادین گئنیش شکلیده میلتیمیز، اؤزللیکله آذربایجانلی اؤیرنجی لری ایله اؤلدوغو ایلگی لر هئچ زامان یاددان چیخان دئییل. ایجتیماعی دیسیپلینه صاحیب اولان اوستادیمیز، هئچ زامان اؤزون میلتیندن آیری گؤرمه ییب و هر آن اونلارلا برابر گله جه یه دوغرو آددیم آتیردی. اؤرنک اوچون دئمه لییه م هر زامان بیر تؤره ن و یا آذربایجان تاریخی حاقدا کیلاس یا سمینار اولسایدی و اوستاد اورایا چاغریلسایدی، چوخ کؤنوللو اولاراق بو چاغریشلاری قبول ائده ردی.

قلم و یازی نین گوجونه اعتقادی اولان اوستادیمیز هر زامان ایچینده کی وطن سئورلیک دویغوسونا گؤره، آذربایجانیمیزین مظلوم قالمیش تاریخینی آراشدیریب و دئمک بیر شمع کیمی یانیب و تاریخیمیزی قارانلیقلاردا ایشیقلاندیریردی.

تاریخیمیز و کیملیگیمیز ایللر بؤیو شئونیست لر و حقیقت دانانلار ساریندان تاپدالانماقدادیر، آما آذربایجان هر زامان اولدوغو کیمی بو یاغی لر قاباغیندا آصلان لار اویلاغی اولوب دور. بورادا ایگیدلر هر زامان اؤز کیملیک، توپراق، تاریخ و دیللریندن دفاع ائدیب و ائده جک لر.

اوستادیمیز سرداری نیا جنابلاریدا ادعاسیز و وطن سئور ایگیدلرین بیری سی ایدی. آما یازیقلار اولسون کی بو ده یرلی و چالیشقان ایگیدیمیزی چوخ تئز الدن وئردیک.

هر زامان اوستاد ایله گؤروشوب و دانیشماغا باشلاسایدیم، بو سؤزه تاکید ائده ردی:

"گرکلی دیر گئنجلریمیز، چوخلو مطالعه لری اولسون، اوخوسونلار، آراشدیرسینلار؛ آذربایجان گئنجلری اوچون چوخلو وظیفه لر واردیرکی اونلاردان بیری ده اؤز تاریخ و کئچمیشلرین بیلمک دیر، اونودا یاخشی آنلاماق اوچون اوخویوب، آراشدیرما لازیم دیر"

هر زامان اوستاد ایله گؤروشدوغوم ده بو آرزی و ایسته گی دویماق اولاردی.

دوشمانلار سئوینمه سین، بؤیله بیلمه سینلر کی بو گون اوستادلاریمیزدان بیرین الدن وئردیک، آنجاق بیلمه لیدیرلر آذربایجان اؤیرتمن لریندن اولان صمد سرداری نیا عؤمور بؤیو یازی و آراشدیرمالاری ایله تاریخ یولوموزا ایشیق سالیب و آذربایجان ائولادلارینا یول گؤستریب و اونون یولونون داواملی اولدوغو هر زامان بیر تیکان کیمی دوشمانلارین گؤزونه سانجیلاجاق.

اوستاد، روحون شاد                                             یولون گئدرلی اولسون

۱۳۸۷/۲/۲۲

بو یازی سونولور گونئی آذربایجان اویرنجی حرکاتی نین اویرنجی گونو نه

به بهانه ۱۹ اردیبهشت ماه روز دانشجوی آذربایجان جنوبی (اویرنجی لر گونو)

این مقاله تقدیم می شود به روح تمامی دانشجویان آذربایجانی که جان خود را فدای آرمانهای خویش کردند.

"زوفی شل" دانشجویی که خواستار شکست استبداد و طلوع آزادی بود

آیتان تبریزلی (آذراوغلو)

www.aytan-tabrizli.blogfa.com

aytan_tabrizli@yahoo.com

برای دیدن مقاله در لینک زیر کلیک کنید

http://aytan-tabrizli.blogfa.com/post-188.aspx

ایتحاف اولونور اونودولماز سهندیمیزه:

او آجی اولایدان دوز بیر ایل کئچدی

آخشام چاغی دیر؛ گونش باتماق حالیندادیر. گونشین باتما زامانی دویغولو بیر زامان دیر. آما نه بیلیردیق کی بئلنچی بیر چاغدا عزیز دؤستوموزون یاشاییش شمعی نین سؤنمه خبری بیزه گلیب چاتاجاق و او آخشامی بیر حوزونلو آخشاما چئویره جک.

دوز بیر ایل بوندان اؤنجه بئلنچی بیر چاغدا سهندین دونیادان کؤچمه خبری منه گلیب چاتدی. "سهند بیر اتومبیل اولاییندا دونیاسینی دئییشدی".  خبری ائشیتدیگیم زامان ائله بیر دونیا باشیما فیرلاندی. هئچ نه اینانا بیلمه دیم. اؤز اؤزومه دئدیم: بلکه خبر دوغرو دئییل، بلکه سهند هله ساغ دیر، بلکه، بلکه ...

آما یوخ، آجی خبر تئز یاییلار. بو آجی خبرده ائله بیل کی اؤز قارانلیغی ایله گونشین باتماسین نئچه ساعات تئزه سالدی.

اؤزومه گلن زامان آنلادیم کی خبر دوغرودور. کئچمیش ده کی خاطیره لر یادیما دوشدو. هر بیری اؤزونه گؤره نیشتره بنزه ییردیلر کی هم کؤنلومده او شیرین گونلری خاطیرلادیردی و همده بئلنچی بیر خاطیرالارلا و او خاطیره لرین بیر سببکارینین الدن گئتمه سین یادیما سالیب و کؤنلومه اود یاخیردی.

دوغرودان کی بو ایتگی نی یئنه اینانماق اولمور. ائله "ووقار نعمت" دئمیشکن:

سهند اؤلدومو!؟

یوخ اینانمایاجاغام بونا

بو اؤلومه اینانماق اؤلوم کیمی چتین دیر

من اینانمایاجاغام، ای دوست!

هئچ بیر دوست اؤلومونه

اؤزوم اؤله نه کیمی

سهندین چالیش مالاری سس سیز آما اؤز آدینین صاحیبی کیمی گوجلو ایدی. بو نا گؤره ده بو بیر ایلده یقین هر یئرده سهندین یئری بوش گؤرونوردی. او کیشی اؤز چالیشیقلاری ایله بیزه بونو ثابیت ائتمیشدیرکی گره ک هئچ زامان اؤز چالیشیقلاریمیزدان ال چکمه یه ک. آما بو بؤیوک دوستوموزون روحی یئنه بیزیمله دیر و بیز ایله یاشایاجاق و بیزده گره ک هر زامان سهندین آدینی و یادینی کؤنلوموزده ساخلایاق و دئیه ک: سهند، دوستلار سنی هئچ زامان اونوتمایاجاق لار.

سهند سن کؤنلوموزدن ده یوخاری، آذربایجان سماسیندا سؤنمز بیر اولدوز اولدون.

آیتان تبریزلی (آذراوغلو)

۱۷/۱۲/۱۳۸۵

www.aytan-tabrizli.blogfa.com

aytan_tabrizli@yahoo.com

به مناسبت یکصدمین سالگرد انقلاب مشروطیت

نگاهي به رمان تاريخي"دومانلي تبريز" (تبريز مه آلود)

نوشته محمد سعيد اردوبادي

آيتان تبريزلي (آذراوغلو)

Aytan_tabrizli@yahoo.com

www.aytan-tabrizli.blogfa.com

اين رمان که جزء رمانهاي برجسته و شاهکارهاي عظيم در عرصه رمان نويسي مي باشد مربوط مي شود به دوران مشروطيت و بطور کلي مراحل مختلف انقلاب مشروطيت را در آذربايجان به تصوير مي کشد.

اين اثر براي خود ويژگيهايي دارد که هر کدام داراي بحث و نقد است. از جمله ويژگيهاي آن مي توان به سه ويژگي سياسي، اجتماعي و اقتصادي در آن اشاره کرد. نويسنده با قلم شيواي خود خواسته است به نوعي وضع سياسي، اقتصادي و اجتماعي زمان مشروطه را به تصوير کشد و تا حدودي نيز به اين امر نائل گشته اما در نهايت ما تنها به آن به صورت يک رمان مي نگريم و جذابيتهاي موجود در آن نيز برگرفته از اين امر مي باشد. در جايي که نويسنده يک شخصيت براي اين رمان درست مي کند که در قسمتهاي مختلف رمان نقش اول را برعهده دارد و در خلق و پرورش اين شخصيت در نهايت دقت سعي شده است. موضوع رمان توسط وي به تصوير کشيده شود و ما در مرحله هاي مختف رمان نمي توانيم به خوبي به هويت واقعي اين شخصيت پي ببريم و شايد يکي از جذابيتهاي اين رمان و به وجود آمدن حس پي گيري مداوم خواننده - در خواندن اين رمان-، همين نامعلوم بودن هويت اين شخص باشد. خواننده همواره سعي مي کند که از هويت واقعي اين شخصيت آگاه شود ولي در بعضي جاها که به شناسايي هويت اين شخصيت نزديک مي شود ناگهان وي به وسيله يک گريز، از شناساندن هويت خود، مانع پي بردن خواننده – و شخصيتهاي موجود در رمان– مي شود.

ويژگيهاي اين رمان

1-     ويژگي شناسايي وضع سياسي:

در اين رمان وضعيت سياسي زمان مشروطيت در مرحله هاي مختلف به تصوير کشيده مي شود. از جمله اين موارد مي توان به بحث وجود دولتهاي استعماري ( از جله روسها) در ايران و نقش تخريبي آنها در سرکوب انقلاب مشروطيت اشاره کرد. شخصيت اصلي رمان در قسمتهاي مختلف اين رمان يادآور اين موضوع مي شود که روسها در هنگام دفاع ستارخان و باقرخان از شهر تبريز در مقابل نيروهاي حکومتي، چه جاسوسي هايي که نکردند و در نتيجه با گسيل لشکر به تبريز و شهرهاي مختلف آذربايجان دست به جنايتها و غارتگريهاي مختلف زدند. البته در اين ميان نويسنده براي به تصوير کشيدن اين اعمال يک شخصيت به نام نينا را همراه شخصيت اصلي داستان قرار مي دهد بطوريکه وي تبعه روس بوده و  با رفتن به کنسولگري روس اقدامات روسها را به شخصيت اصلي داستان گزارش مي دهد و شخصيت مذکور نيز با برنامه ريزي صحيح و مدبرانه خويش، انقلابيون و سران انقلاب و اعضاي مرکز غيبي را از آن مطلع مي کند. علاوه بر اين ما در قسمتهاي مختلف اين رمان، با مرکز غيبي و نوع فعاليتهاي آن و اعضاي آن نيز آشنا مي شويم و چگونگي عملکردهاي اين مرکز، توسط شخصيت اصلي داستان روايت مي شود.

در بخشهاي ديگر با ورود تدريجي آمريکائيها به ايران آشنا مي شويم. در اين ميان نيز نوع فعاليتها و اقدامات آمريکائيها توسط خانمي به نام ميس هانا به اطلاع شخصي اصلي رمان مي رسد.

اين خانم نيز يک تبعه آمريکايي است که براي انجام کارهايي از قبيل کمک به بهداري آمريکائيها و... به ايران آمده و نويسنده با خلق وي سعي دارد نوع ورود آمريکائيها و نحوه فعاليت آنها و همچنين شروع کار يک کشور استعماري را به خواننده گوشزد کند.

البته در بعضي مواقع نيز اقدامات و سياستهاي استعمار پير (انگلستان) نشان داده مي شود. همچنين در قسمتهاي مختلف رمان، با سران حکومتي و واليان شهرها و روستاها و سران انقلاب مشروطه بصورت کلي و جزئي آشنا مي شويم. و بوسيله عملکردها و رفتارها و معاشرتهاي شخصيت اصلي (بصورت مستقيم و غير مستقيم) با افراد مختلف، با نوع فعايتها و اقدامات سياسي و نظامي آن زمان آشنا مي شويم.

2-     ويژگي اجتماعي – فرهنگي:

در اين رمان به کرات به مسائل فرهنگي و اجتماعي مردم آذربايجان اشاره مي شود و در بعضي مواقع نيز خصلتهاي اجتماعي و فرهنگي روسها و آمريکائي ها توسط نينا و ميس هانا نشان داده مي شود. مثلا در بدو آشنايي شخصيت اصلي داستان با نينا و خواهر وي ما به نوع پوشش موجود آنزمان روسها و نوع رفتاري که از طرف شرقيها مي شود متوجه مي شويم. طي اتفاقي که در مرز مي افتد شخصيت اصلي داستان، نينا و خواهرش را از مرز رد مي کند و تا تبريز همراهي مي کند. اين کمک و همچنين نوع متانت و اجتماعي بودن اين شخصيت بعث مي شود که نينا با وي آشنا شود. لذا در تمام مراحل رمان بعد از نقش اول ما همواره با نقش دومي به نام نينا مواجه هستيم.

نوع رفتارهاي مردم – که اکثرا مردم تبريز به عنوان نمونه عيني بيان مي شود – به ما نشان مي دهد که وضعيت اجتماعي و فرهنگي ( در زمان انقلاب مشروطه)، در شهرهاي آذربايجان چگونه بوده است. نوع رفتارها و حرکات اعيان با نوع رفتار مردم عادي متفاوت است و در بسياري مواقع بعضي از اين اشراف، آزاديهاي گوناگوني را به فرزندانشان داده اند تا بتوانند به قول معروف به شيوه اروپايي ها تحصيل کنند، لباس بپوشند، سلام دهند و... . در عوض رفتارهاي مردم عادي به نوعي حجب و حياي شرقي ها و تورکهاي آذربايجاني را نشان مي دهد. مثلا در اکثر مواقع مي بينيم که هنگام ديد و بازديد، اتاقهاي خانمها و آقايان جدا از هم است. سادگي و بي پيراگي را مي توان در رفتارهاي مردم عادي ديد و با دقت در رفتارهاي آنها به نوعي به انسجام فرهنگي و حس آزادي خواهي در آنها برمي خوريم. مردم عادي در اين راستا به نوعي به روشنفکران و پيشروان خود ارزش مي دهند و همواره پايبند اصول و چارچوب فرهنگي خود مي باشند. البته لازم به ذکر است که سادگي و بي پيراگي فرهنگي آنها به معني اطلاق عقب ماندگي فرهنگي نيست بلکه با توجه به آن دوران، اين نوع فرهنگ نيز توسط اروپايي ها و غربيها -که نمونه آنها ميس هانا و نينا مي باشد - همواره مورد ستايش قرار مي گيرد و اين نشان از فرهنگ غني مردمان آن زمان دارد.

در قسمتي از داستان به بحث تضييع حقوق فرهنگي ملت آذربايجان توسط حکومت اشاره مي شود.  شخصيت اصلي رمان در بحث با ميس هانا (دختر آمريکايي) به توصيف سياست کثيف دربار در باره اين موضوع مي پردازد. او يادآور مي شود: دربار همواره مخالف اوج و اعتلاي فرهنگ تورک و آذربايجاني است و اين نيز ناشي از يکسري افراد به اصطلاح فارس گراي افراطي و چاپلوس است که در دربار رخنه کرده اند و با اين کار مي خواهند نوع دلبستگي ميان ممالک تورک را با آذربايجان قطع کنند تا مبادا تعامل فرهنگي و اعتلاي فرهنگي و زباني در آذربايجان موجب تجزيه آن از ايران شود!! و اين افراد همواره سعي در تحقير ملت آذربايجان و تورکها دارند.

(نکته: از همين دوران است که پان فارسيسم شروع به رشد مي کند و در زمان رضاخان و محمد رضا شاه به اوج خود مي رسد و بطور علني شروع به قلع و قمع فرهنگي، سياسي و اقتصادي تورکها و ديگر اقوام غير فارس مي زند.)

از ويژگيهاي اجتماعي و فرهنگي ديگر مي توان به مراسمات مختلف از جمله جشنهاي عروسي، جشن ختنه سوران، روزهاي عزاداري، مسلمان شدن يک روس، سالگرد تولد و... اشاره کرد که به طرق مختلف خواننده متوجه آنها مي شود.

3-     ويژگي اقتصادي:

ويژگي مهم ديگري که در اين رمان به چشم مي خورد ويژگي اقتصادي و نوع اقتصاد آن دوران مي باشد. در دوران مذکور يک سيستم اقتصادي منظم وجود ندارد و همواره نوعي آشفتگي اقتصادي و فقر در جامعه ديده مي شود. اين امر نيز ناشي از بي کفايتي حکومت مي باشد که با قرار دادن حکام بي کفايت و گردن کش موجبات اين امر را فراهم کرده است.

نوع شغلهايي که وجود دارد بصورتهاي مختلف مي باشد از قبيل: فرش بافي، تجارت، نظاميگري، خدمت در خانه اشراف و... که از اين ميان شخيصت اصلي رمان، خود را تاجر معرفي مي کند و در قسمتي از داستان نيز با کمک ميس هانا از وضع اقتصادي و سياست اقتصادي آمريکائي ها در آينده اطلاع حاصل مي کند و با مطلع کردن يکي از تجار انقلابي تبريز سود کلاني به وي مي رساند که وي نيز قسمت زيادي از آن را در اختيار انقلاب قرار مي دهد.

نويسنده سعي مي کند همواره وضع اقتصادي را به تصوير کشيده و در بسياري مواقع با اشاره به فقر مجاهدان انقلاب، نوع زندگي و وضع اقتصادي آنها و در عين حال شجاعت و مقاومت آنها را در مقابل اين فقر به خواننده نشان بدهد.

رمان مذکور همانطور که قبلا نيز ذکر گرديد جزء شاهکارهاي مهم ادبي و تاريخي مي باشد که در نوع خود بي نظير است. لذا بحث و نقد در نقاط قوت و ضعف آن به مثابه خود رمان فرصتي بس طولاني مي طلبد. و محدود کردن بحث در اين چند سطر درخور اثري به اين بزرگي نمي باشد. و شايد نوشتن اين چند سطر نشاني باشد از آن رمان تا خوانندگان محترم با مطالعه رمان مذکور از آن بهره مند گردند.

نگاهي به رمان تاريخي"دومانلي تبريز" (تبريز مه آلود)

نوشته محمد سعيد اردوبادي

آيتان تبريزلي

Aytan_tabrizli@yahoo.com

www.aytan-tabrizli.blogfa.com

اين رمان که جزء رمانهاي برجسته و شاهکارهاي عظيم در عرصه رمان نويسي مي باشد مربوط مي شود به دوران مشروطيت و بطور کلي مراحل مختلف انقلاب مشروطيت را در آذربايجان به تصوير مي کشد.

اين اثر براي خود ويژگيهايي دارد که هر کدام داراي بحث و نقد است. از جمله ويژگيهاي آن مي توان به سه ويژگي سياسي، اجتماعي و اقتصادي در آن اشاره کرد. نويسنده با قلم شيواي خود خواسته است به نوعي وضع سياسي، اقتصادي و اجتماعي زمان مشروطه را به تصوير کشد و تا حدودي نيز به اين امر نائل گشته اما در نهايت ما تنها به آن به صورت يک رمان مي نگريم و جذابيتهاي موجود در آن نيز برگرفته از اين امر مي باشد. در جايي که نويسنده يک شخصيت براي اين رمان درست مي کند که در قسمتهاي مختلف رمان نقش اول را برعهده دارد و در خلق و پرورش اين شخصيت در نهايت دقت سعي شده است. موضوع رمان توسط وي به تصوير کشيده شود و ما در مرحله هاي مختف رمان نمي توانيم به خوبي به هويت واقعي اين شخصيت پي ببريم و شايد يکي از جذابيتهاي اين رمان و به وجود آمدن حس پي گيري مداوم خواننده - در خواندن اين رمان-، همين نامعلوم بودن هويت اين شخص باشد. خواننده همواره سعي مي کند که از هويت واقعي اين شخصيت آگاه شود ولي در بعضي جاها که به شناسايي هويت اين شخصيت نزديک مي شود ناگهان وي به وسيله يک گريز، از شناساندن هويت خود، مانع پي بردن خواننده – و شخصيتهاي موجود در رمان– مي شود.

ويژگيهاي اين رمان

1- ويژگي شناسايي وضع سياسي:

در اين رمان وضعيت سياسي زمان مشروطيت در مرحله هاي مختلف به تصوير کشيده مي شود. از جمله اين موارد مي توان به بحث وجود دولتهاي استعماري ( از جله روسها) در ايران و نقش تخريبي آنها در سرکوب انقلاب مشروطيت اشاره کرد. شخصيت اصلي رمان در قسمتهاي مختلف اين رمان يادآور اين موضوع مي شود که روسها در هنگام دفاع ستارخان و باقرخان از شهر تبريز در مقابل نيروهاي حکومتي، چه جاسوسي هايي که نکردند و در نتيجه با گسيل لشکر به تبريز و شهرهاي مختلف آذربايجان دست به جنايتها و غارتگريهاي مختلف زدند. البته در اين ميان نويسنده براي به تصوير کشيدن اين اعمال يک شخصيت به نام نينا را همراه شخصيت اصلي داستان قرار مي دهد بطوريکه وي تبعه روس بوده و  با رفتن به کنسولگري روس اقدامات روسها را به شخصيت اصلي داستان گزارش مي دهد و شخصيت مذکور نيز با برنامه ريزي صحيح و مدبرانه خويش، انقلابيون و سران انقلاب و اعضاي مرکز غيبي را از آن مطلع مي کند. علاوه بر اين ما در قسمتهاي مختلف اين رمان، با مرکز غيبي و نوع فعاليتهاي آن و اعضاي آن نيز آشنا مي شويم و چگونگي عملکردهاي اين مرکز، توسط شخصيت اصلي داستان روايت مي شود.

در بخشهاي ديگر با ورود تدريجي آمريکائيها به ايران آشنا مي شويم. در اين ميان نيز نوع فعاليتها و اقدامات آمريکائيها توسط خانمي به نام ميس هانا به اطلاع شخصي اصلي رمان مي رسد.

اين خانم نيز يک تبعه آمريکايي است که براي انجام کارهايي از قبيل کمک به بهداري آمريکائيها و... به ايران آمده و نويسنده با خلق وي سعي دارد نوع ورود آمريکائيها و نحوه فعاليت آنها و همچنين شروع کار يک کشور استعماري را به خواننده گوشزد کند.

البته در بعضي مواقع نيز اقدامات و سياستهاي استعمار پير (انگلستان) نشان داده مي شود. همچنين در قسمتهاي مختلف رمان، با سران حکومتي و واليان شهرها و روستاها و سران انقلاب مشروطه بصورت کلي و جزئي آشنا مي شويم. و بوسيله عملکردها و رفتارها و معاشرتهاي شخصيت اصلي (بصورت مستقيم و غير مستقيم) با افراد مختلف، با نوع فعايتها و اقدامات سياسي و نظامي آن زمان آشنا مي شويم.

2- ويژگي اجتماعي – فرهنگي:

در اين رمان به کرات به مسائل فرهنگي و اجتماعي مردم آذربايجان اشاره مي شود و در بعضي مواقع نيز خصلتهاي اجتماعي و فرهنگي روسها و آمريکائي ها توسط نينا و ميس هانا نشان داده مي شود. مثلا در بدو آشنايي شخصيت اصلي داستان با نينا و خواهر وي ما به نوع پوشش موجود آنزمان روسها و نوع رفتاري که از طرف شرقيها مي شود متوجه مي شويم. طي اتفاقي که در مرز مي افتد شخصيت اصلي داستان، نينا و خواهرش را از مرز رد مي کند و تا تبريز همراهي مي کند. اين کمک و همچنين نوع متانت و اجتماعي بودن اين شخصيت بعث مي شود که نينا با وي آشنا شود. لذا در تمام مراحل رمان بعد از نقش اول ما همواره با نقش دومي به نام نينا مواجه هستيم.

نوع رفتارهاي مردم – که اکثرا مردم تبريز به عنوان نمونه عيني بيان مي شود – به ما نشان مي دهد که وضعيت اجتماعي و فرهنگي ( در زمان انقلاب مشروطه)، در شهرهاي آذربايجان چگونه بوده است. نوع رفتارها و حرکات اعيان با نوع رفتار مردم عادي متفاوت است و در بسياري مواقع بعضي از اين اشراف، آزاديهاي گوناگوني را به فرزندانشان داده اند تا بتوانند به قول معروف به شيوه اروپايي ها تحصيل کنند، لباس بپوشند، سلام دهند و... . در عوض رفتارهاي مردم عادي به نوعي حجب و حياي شرقي ها و تورکهاي آذربايجاني را نشان مي دهد. مثلا در اکثر مواقع مي بينيم که هنگام ديد و بازديد، اتاقهاي خانمها و آقايان جدا از هم است. سادگي و بي پيراگي را مي توان در رفتارهاي مردم عادي ديد و با دقت در رفتارهاي آنها به نوعي به انسجام فرهنگي و حس آزادي خواهي در آنها برمي خوريم. مردم عادي در اين راستا به نوعي به روشنفکران و پيشروان خود ارزش مي دهند و همواره پايبند اصول و چارچوب فرهنگي خود مي باشند. البته لازم به ذکر است که سادگي و بي پيراگي فرهنگي آنها به معني اطلاق عقب ماندگي فرهنگي نيست بلکه با توجه به آن دوران، اين نوع فرهنگ نيز توسط اروپايي ها و غربيها -که نمونه آنها ميس هانا و نينا مي باشد - همواره مورد ستايش قرار مي گيرد و اين نشان از فرهنگ غني مردمان آن زمان دارد.

در قسمتي از داستان به بحث تضييع حقوق فرهنگي ملت آذربايجان توسط حکومت اشاره مي شود.  شخصيت اصلي رمان در بحث با ميس هانا (دختر آمريکايي) به توصيف سياست کثيف دربار در باره اين موضوع مي پردازد. او يادآور مي شود: دربار همواره مخالف اوج و اعتلاي فرهنگ تورک و آذربايجاني است و اين نيز ناشي از يکسري افراد به اصطلاح فارس گراي افراطي و چاپلوس است که در دربار رخنه کرده اند و با اين کار مي خواهند نوع دلبستگي ميان ممالک تورک را با آذربايجان قطع کنند تا مبادا تعامل فرهنگي و اعتلاي فرهنگي و زباني در آذربايجان موجب تجزيه آن از ايران شود!! و اين افراد همواره سعي در تحقير ملت آذربايجان و تورکها دارند.

(نکته: از همين دوران است که پان فارسيسم شروع به رشد مي کند و در زمان رضاخان و محمد رضا شاه به اوج خود مي رسد و بطور علني شروع به قلع و قمع فرهنگي، سياسي و اقتصادي تورکها و ديگر اقوام غير فارس مي زند.)

از ويژگيهاي اجتماعي و فرهنگي ديگر مي توان به مراسمات مختلف از جمله جشنهاي عروسي، جشن ختنه سوران، روزهاي عزاداري، مسلمان شدن يک روس، سالگرد تولد و... اشاره کرد که به طرق مختلف خواننده متوجه آنها مي شود.

3- ويژگي اقتصادي:

ويژگي مهم ديگري که در اين رمان به چشم مي خورد ويژگي اقتصادي و نوع اقتصاد آن دوران مي باشد. در دوران مذکور يک سيستم اقتصادي منظم وجود ندارد و همواره نوعي آشفتگي اقتصادي و فقر در جامعه ديده مي شود. اين امر نيز ناشي از بي کفايتي حکومت مي باشد که با قرار دادن حکام بي کفايت و گردن کش موجبات اين امر را فراهم کرده است.

نوع شغلهايي که وجود دارد بصورتهاي مختلف مي باشد از قبيل: فرش بافي، تجارت، نظاميگري، خدمت در خانه اشراف و... که از اين ميان شخيصت اصلي رمان، خود را تاجر معرفي مي کند و در قسمتي از داستان نيز با کمک ميس هانا از وضع اقتصادي و سياست اقتصادي آمريکائي ها در آينده اطلاع حاصل مي کند و با مطلع کردن يکي از تجار انقلابي تبريز سود کلاني به وي مي رساند که وي نيز قسمت زيادي از آن را در اختيار انقلاب قرار مي دهد.

نويسنده سعي مي کند همواره وضع اقتصادي را به تصوير کشيده و در بسياري مواقع با اشاره به فقر مجاهدان انقلاب، نوع زندگي و وضع اقتصادي آنها و در عين حال شجاعت و مقاومت آنها را در مقابل اين فقر به خواننده نشان بدهد.

رمان مذکور همانطور که قبلا نيز ذکر گرديد جزء شاهکارهاي مهم ادبي و تاريخي مي باشد که در نوع خود بي نظير است. لذا بحث و نقد در نقاط قوت و ضعف آن به مثابه خود رمان فرصتي بس طولاني مي طلبد. و محدود کردن بحث در اين چند سطر درخور اثري به اين بزرگي نمي باشد. و شايد نوشتن اين چند سطر نشاني باشد از آن رمان تا خوانندگان محترم با مطالعه رمان مذکور از آن بهره مند گردند.

تبعيض در عدالت

نگاهي به شعارها و عملکردهاي محمود احمدي نژاد در اجراي عدالت نسبت به مسائل آذربايجان

آيتان تبريزلي

www.aytan-tabrizli.blogfa.com

aytan_tabrizli@yahoo.com

مقدمه:

در طول تاریخ بزرگترین آرزوی بشریت تحقق عدالت بوده است. در باب عدالت از گذشته تا به امروز نظريات مختلفي ارائه شده است. در يونان باستان فلاسفه­اي مانند ارسطو و افلاطون در این باب سخنها رانده­اند يا در قوانين قديمي، مربوط به سومرها و حمورابي، مواردی آمده است. تا اينکه با ظهور دین اسلام در عربستان و قرار گرفتن عدالت در سرلوحه شعائر این دین فصل تازه­ای آغاز می­شود..

بعدها تئوري پردازان جوامع غربی نظريه هاي مختلفي را پیرامون عدالت و دموکراسی ارائه نمودند. در این بین می توان از نظریه های کسانی مانند مارکس، انگلس، ماکياولي و... نام برد. البته در برخي موارد نيز نظريه هاي اينها با شکست مواجه شده اند که بحث در مورد دلايل آنها مجال ديگري را مي طلبد.

عدالت را می شود همان تعادل در نظر گرفت. هر چقدر اين تعادل بیشتر حفظ شود بهتر است. و هرچقدر با کارشکنيها اين تعادل و موازنه از بين برود ما شاهد لطمات متعددی در عرصه های مختلف اجتماع خواهیم بود.

 در جايي که انتظام بخشيدن به امورات جوامع به عهده دولتها می باشد بدیهی است که اجرا و حفظ عدالت نیز در جوامع، به عهده دولتها خواهد بود. و این دولت است که بایستی موانع سر راه اجرای عدالت را بردارد.

با نگاه به دولتهايي که در ايران بر روي کار آمده اند هميشه اين سوال به ذهن مي آيد که اين دولتها تا چه اندازه مردمي بوده اند. يا به عبارت ديگر تا چه اندازه توانسته اند که عدالت را در جامعه پياده کنند.

ايران تا به روي کار آمدن پهلويها به صورت ایالتی و ولایتی اداره مي شد. درست است که يک حکومت مرکزي وجود داشت ولي قدرت بصورت افقي مابين ايالتها تقسيم شده بود. و دولت مرکزی بر ديگر ايالتها نظارت مي کرد و از آنها ماليات مي گرفت. رويهم رفته يک سيستم سنتي فدرال بر ايران حاکم بود. اين حکام ايالات بودند که قوانين محلي را تدوین و اجرا مي کردند. چيزي که مسلم بود اینکه هر ايالت تعادل خاص خود را داشت و اينطور نبود که اقتصاد، فرهنگ و سياست يک منطقه و يک قوم به نفع منطقه و ايالت ديگر مصادره شود.

تا اینکه با روي کار آمدن سلسله پهلوي، سيستم متمرکز دولتی به وجود آمد و تمامي ابعاد سياسي، اقتصادي و فرهنگي از مرکز هدایت شد. لذا ما با به هم خوردن تعادل در عرصه های مختلف مواجه شديم. تئوريهاي مربوط به آسيمولاسيون و یکسان سازی قومی به نفع قوم فارس در بخشهای مختلف فرهنگی، سیاسی و اقتصادی پدیدار شد.

سانتراليسم اقتصادي در بخش اقتصاد، سرکوب جنبشهاي سياسي اقوام و جلوگيري از فعاليتهاي سياسي آنها، پیامد این سیستم بود. عوامل مذکور کافي بود که تعادل کشور را در همه جوانب متزلزل کند. نتيجتا اين عوامل دست در دست هم دادند و در سالهای 1324 حرکت ملی مردم آذربایجان با گرایش عدالت خواهی و آزادی خواهی، در سال 1332 قیام ملی شدن صنعت نفت، قیام 15 خرداد 1342و قیام 29 بهمن مردم تبریز در سال 1356 منجر شد و نهایتا قیام 22 بهمن 1357 که منجر به پیروزی انقلاب اسلامی گردید.

در بررسي انقلاب اسلامي ايران بایستی به همه اين جوانب نظر داشته باشيم. چرا که ناديده انگاشتن جوانب ذکر شده در بالا، اهانتي است نسبت به جنبش اصيل کساني که اين انقلاب را به وجود آوردند.

بعد از پیروزی انقلاب اسلامی يکي از شعارهايي که دولتمردان در نظر گرفتند شعار عدالت و برابري اسلامي بود. حتي در نوشتن قانون اساسي تا حدودي به اين موارد اشاره شد، ولي متاسفانه دولت تاکنون آنطور که باید و شاید در تحقق عدالت و برابری اقدامی نکرده است. و اینکه در اين سه دهه همان شعارها تقریبا به صورت شعار باقي مانده اند و همان اصول قانون اساسي به صورت قانون بالقوه سانتراليسم اقتصادي، جلوگيري از فعاليتهاي فرهنگي اقوام و ايجاد محدوديتهاي مختلف  در راه اعتلاي هويت فرهنگي اقوام – حتي بعضا تحقير و مسخره فرهنگ آنها از رسانه هاي گروهي-، فشارهاي مختلف در زمينه هاي مربوط به فعاليتهاي سياسي و... همگي نشانگر اين واقعيت مي باشند.

اين روند ادامه داشت تا اينکه در دوم خرداد 1376 اصلاح طلبان به رهبري محمد خاتمي به روي کار آمدند. در اين مرحله، اقوام اميدوار شدند که بدين طريق خواهند توانست به حقوق تضييع شده خويش برسند ولي دولت خاتمي با اينکه فضاي لازم را در بعضي از موارد باز کرد ولي باز هم درصدهاي اين آزادي و اعاده حقوق مابين پان فارسيستها و قوميتها متفاوت بود. يعني اگر اين فضا براي قوميتهاي غير فارس 20% باز شد براي کهنه شوونيستها و پان فارسيستها 80% باز شد. لذا باز هم در اين چند سال نسبت به درمان و بهبود دردهاي اقوام و حفظ تعادل­هاي لازم کاري اساسي نشد.

انتخابات اخير رياست جمهوري در حالي برگزار شد که نه کانديداها براي خود شعاري داشتند و نه مردم تمايل شدیدی به شرکت در انتخابات داشتند، چون هر دو جناح در گذشته امتحان خود را پس داده بودند.

در اين ميان محمود احمدي نژاد بهترين گزينه جناح راست بود تا با شعار عدالت محوری و حذف نابرابريها و بهبود اقتصاد مردم جايي براي خود در ميان مردم باز کند. وي با طرح چنين شعارهايي رئيس جمهور ايران شد. احمدي نژاد اولويت کاري خود را اجراي عدالت در تمامي زمينه ها اعلام کرد.

در بحثي که خواهيم کرد سعي بر این است نگاه عدالت گونه! دولت احمدي نژاد را نسبت به مسائل آذربايجان بررسي کنيم. .....

جنایات ارامنه و عدالت احمدی نژاد[1]

آيتان تبريزلي

www.aytan-tabrizli.blogfa.com

aytan_tabrizli@yahoo.com

اکثر سياستمداران بر اين باورند که براي بالا بردن منافع و قدرت ملي بايد طوري سياستهاي داخلي و خارجي را تنظيم کنند که با کمترين هزينه بيشترين سود را ببرند. در روابط بين الملل نيز دولتها براي خود يک منطقه مانور ترسيم مي کنند که در اين منطقه شعارها و برنامه هاي خود را پیاده می کنند.. بطور مثال قبل از شکست بلوک شرق، آمريکا و دول غرب هميشه تلاش مي کردند که با حمايت هاي مختلف از کشورهاي ديگر و تبليغات گوناگون در اين کشورها مانع نفوذ کمونيسم در آنها بشوند. براي اينکار روابط خود را با ديگر دول به نحو چشمگيري افزايش داده بودند و در بخشهايي مانند اقتصاد و فرهنگ آنها را حمایت می کردند. و نهايتا نيز بلوک شرق با فروپاشي شوروي فرو ريخت و جهان تک قطبي شد. پس لزوما سياستهاي خارجي نيز از نو طراحي شدند.

مواضع ايران در ادوار مختلف تاريخي در بخش سياست خارجي رويهم رفته بر اساس يکسري اهداف  بکار گرفته شده است. مثلا سیاست خارجی کنونی ایران بر مبنای مقابله با آمریکا و اسرائیل می باشد.  بر این اساس ایران حامی حرکتهای آزادیبخش فلسطین در مقابل اشغالگران اسرائیل بوده و در تمامی مواضع سیاسی و تبلیغات رسانه ای خود از اسرائیل به عنوان یک دولت جنایتکار و غاصب یاد می کند. و اینکه  اخيرا نيز آقاي احمدي نژاد هولوکاست را واقعه اي دروغين معرفي کردند و به دنبال آن مورخين خارجي و نويسندگان داخلي در آن مقوله نظریات خود را ابراز نمودند.

نکته حائز اهمیت اینجاست که دولت ایران در سیاست خارجی خود در زمینه محکوم کردن متجاوزین و اشغالگران بلاد اسلامی، سیاست یک بام و دو هوا را پیش گرفته است. بارزترین گواه این موضوع موضعگیری جمهوری اسلامی ایران در مقابل دولت جنایتکار و غاصب ارمنستان در اشغال اراضی مسلمانان قره باغ آذربایجان می باشد. از زماني که ارامنه جنايتهاي خود را در مناطق مختلف آذربايجان شروع کردند هيچ گونه انزجاري نسبت به جنايتهاي آنها از طرف دولتمردان ايران انجام نگرفته در عوض همکاریهای مختلف سياسي و اقتصادي با ارمنستان همچنان ادامه دارد! بطور مثال در تمامي نقشه هاي ايراني منطقه اشغالي قره باغ جزء خاک ارمنستان قلمداد مي شود. و در رسانه هاي گروهي ایران از قره باغ به عنوان منطقه مورد مناقشه!! ياد مي شود

مورد دیگر عبارت است از اینکه ارامنه مقیم ايران هر ساله با مجوز گرفتن از دولت اسلامي ایران عليه يک کشور مسلمان ديگر اقدام به  راهپيمايي آزاد – در پایتخت ام­القرای اسلامی - و طرح ادعاهاي کذايي خود مي پردازند! و کشور مسلمان ترکيه را با توهينهاي مختلف مورد خطاب اين ادعاها قرار مي دهند. جسارت ارامنه شرکت کننده در این راهپیمایی به جایی رسیده است که  پارسال چندین تن از دانشجويان آذربايجاني را مورد ضرب و شتم قرار داده و یکی از آنها را با چاقو به شدت زخمی کردند. . و یا عدم برخورد نهادهای امنیتی و قضایی کشور با ارامنه در مورد ربوده شدن یکی از جوانان تبریز  (دو سال پیش) توسط ارامنه و به دنبال آن مورد ضرب و شتم و اهانت قرار گرفتن وی نمونه ای از  چشم پوشی دولت ایران در قبال اعمال خشونت آمیز و جنایتکارانه ارامنه می باشد.

در مقابل، سالهاست  مردم آذربايجان علي الخصوص دانشجويان آذربايجاني خواستار  اخذ  مجوز از وزارت کشور جهت راهپيمايي در محکومیت جنایات ارامنه در قره باغ و شهرهای خوی، سلماس، ارومیه (در اوایل قرن بیستم) و... شده اند تا بدين طريق یاد شهداي خود را که به دست ارامنه شهيد شده اند زنده نگه دارند ولي هيچ مجوزي در اين مورد به آنها داده نمي­شود! دولتمردان ايران که خود را حاميان سرسخت اسلام نشان مي دهند چطور خواهند توانست جواب شهداي سلماس، خوي، اروميه، قاراباغ، خوجالي و... را که بدست اين جنايتکاران شهيد شده اند، بدهند.

در اسفند ماه سال 1384 در روز سالگرد نسل کشی مردم مسلمان خوجالی (قره باغ) توسط ارامنه، هزاران تن از جوانان و مردم شهرهای مختلف آذربایجان (مثل تبریز، ارومیه، سولدوز و...) در مقابل کلیسای ارامنه در شهر تبریز تجمع کردند و با شعارهای خود خواستار محکوم کردن جنایات ارامنه در دو سوی آراز (ارس) بودند. در آن حال نیروهای امنیتی و انتظامی با خشونت هر چه تمامتر به سرکوب این حرکت پرداختند و عده زیادی از تجمع کنندگان را با عناوین اخلال­گر!! به زندان و یا بازداشت­گاههای حفاظت اطلاعات انتظامی و یا خود اطلاعات انتقال دادند. عده ای از این دستگیرشدگان حدود یک ماه را در زندان و یا بازداشت گاههای مذکور زندانی بودند و از حقوق اولیه یک زندانی نیز محروم بودند. در کشوری که بنیانهای آن بر اساس حمایت از مسلمین و مبارزه با ظالمین بنا نهاده شده است چنین کارشکنیها و برخوردهای خشونت آمیز و غیرقانونی چه معنایی می تواند داشته باشد؟

آقاي احمدي نژاد تلاش مي کند تا دروغ بودن هولوکاست را اثبات کند ولي در مورد جنايتکاراني که در بيخ گوشش خوابيده اند مهر سکوت بر لب زده است. ايشان اگر کمي به خود زحمت دهند و به مستندات تاریخی و عینی سر بزنند مي فهمند که نسل کشي مورد ادعای ارامنه در عصر عثمانی (خلافت اسلامی) صورت نگرفته است بلکه این ادعاهای واهی دست آویزی در دست ارامنه می باشد تا در مورد جنایات خود در خصوص  نسل کشی مسلمانان سرپوش بگذارند.

ارامنه ادعا مي کنند که در سال 1915 چند ميليون از آنها توسط دولت مسلمان عثماني کشته شده اند. ولي با مطالعه دقيق و روشن اسناد مربوط به آنزمان مي بينيم که کل ارامنه دنيا در سال مذکور به چند ميليون نفر نمي رسيد که اين مقدار از آنها کشته شوند! ثانيا ارامنه با دولت انگليس و روسيه پيمان بسته بودند که با شورشهاي مختلف خلافت اسلامی  را تضعيف کنند و در عوض به آنها وعده ایجاد ارمنستان بزرگ! را داده بودند. لذا دسته هاي مختلف داشناک و هنچاک به قتل عام مردم مسلمان ترکيه، آذربايجان و آذربايجان ايران زدند. بر این اساس در اواخر قرن نوزدهم و اوایل قرن بیستم با حمایت روسیه، ارامنه وارد خاک مناطق مسلمان نشین آذربایجان (مثل ایروان)  شدند و با نسل کشی و پاک سازی قومی کشور ارمنستان کنونی را به وجود آوردند. بعدها براي اينکه به جنايتهاي خود سرپوش بگذارند اين کوچ دسته جمعي و خيانت  به دولت مسلمان عثماني را کوچ اجباري و قتل عام معرفي کردند!!

"در جنگهاي ايران و روس كليساهاي ارامنه بزرگترين خيانت ها را نسبت به لشكريان ايران نموده و عامل مهمي در شكست آنها از روسها ميباشند كه سعيد نفيسي در كتاب معروف خويش تاريخ اجتماعي و سياسي ايران در دوره معاصر به آن بارها سخن گفته كه جز كوچكي از آن فاجعه چنين نوشته شده : در 25 آوريل 1827 (28 رمضان 1242) بنكدروف بي مانعي صومعه ايچميادزين (اوچ كليسا) را كه شب پيش لشكريان ايران تخيله كرده بودند تصرف كرده پادگان ايران در آنجا شامل چهارصد تن آذوقه بود هنگام تخليه آذوقه كشيشان ارمني را با خود برده بودند نرسس خليفه ارمنيان با سپاهيان روس همدست بود و با ايشان وارد ايچميادزين شد  و نفوذ روحاني فوق العاده او در ميان ارمنيان آن سرزمين مؤثر شده و توانستند عده اي از ارمنيان را مسلح بكنند و آذوقه اي براي خود بدست آورند و از وضع سپاه ايران آگاه شوند (ص 135 ج 2) و در اغلب امورات نرسس خليفه ارمنيان به كمك پاسيكويچ (فرمانده روس ها در جنگ ايران و روس ) مي شتافت و به معرفي نرسس پاسيكويچ كسي را كه لازار لازاروف نام داشت مأمور كرد كه ارمنيان را به مقصد برساند اينها همان ارمنياني بودند كه به نوشته مرحوم سعيد نفيسي به تعداد 80 هزارنفر طبق ماده 16 عهدنامه ننگين تركمنچاي به ماورا قفقاز رفتند (ص 176ج 2 همان منبع) اين واقعه در صفحه 367 تاريخ ارمنستان نيز چنين آمده : اين مهاجرت مورد تشويق مقامات روسي قرار گرفت چنانكه اداره امور ايشان را به سرهنگ لازاروف ارمني محول نمودند به مهاجران امتيازات زميني و وسايل لازم براي كشاورزي دادند و ايشان را براي مدت 5 سال از پرداخت ماليات معاف كردند. البته لازم است كه گفته شود سياست روسها همگام با سردمداران كليساهاي ارامنه حالا معلوم ميشود كه براين بوده كه تركيب جمعيتي آن مناطق را كه اغلب ساكنين آن آذربايجاني بودند به نفع ارامنه تغيير دهند

در حوادث 30 مارس 1918 باكو نيز كه در كتاب توفان برفراز قفقاز صفحه 30 نيز شرح داده شده چگونه با بلشويك ها ارامنه دست به دست شده و به كشتار مسلمانان دست ميزنند كه به نوشته اغلب مورخين گرچه ارامنه برهبري شاميان به باكو حمله مي كنند ولي كليه فرمانهاي كشتار را كليساها صادر كرده و مورد اجرا قرار ميگرفت و در اين قتل عام تنها در داخل شهر 14 هزار نفر شهيد ميشوند كه عده اي از آنها طبق نوشته مورخين از آذربايجان جنوبي بوده اند كه به دنبال كسب و كار به باكو رفته بودند مورد كشتار قرار ميگيرند و مرحوم پيشه وري در خاطرات خويش مينويسد كساني را در كاروانسراها به چشمان خويش ديدم كه بقدري سوخته بودند كه تبديل به زغال شده بودند كه اين امر عمق فاجعه انساني را در آن شهر نشان ميدهد و حتي پيشه وري به شهادت 600 نفر از ساكنين باكو كه از آذربايجان جنوبي بوده اند اشاره ميكند و اما به عقيده بعضي از مورخين اين تعداد خيلي بيشتر از آن بوده است و بنوشته كاوه بيات در كتاب توفان برفراز قفقاز اختلاف بين بلشويك و مساوات تبديل به نزاع ارمني و مسلمان گرديده و حتي اماكن مذهبي از جمله مسجد تازه پير و ديگر مكانهاي وابسته به مسلمانان مورد هجوم و تخريب قرار ميگيرد كه همه آن احكام از طرف كليساها صادر ميشده است كليسايي كه در آغوش خويش داشناك هاي تروريست را جاي داده و به تقويت آن پرداخته است و براي اثبات اين ادعا ميتوان كليه نشرياتي را كه ارامنه وابسته به داشناك در ايران منتشر كرده اند به نوعي وابسته به كليساها بوده اند و حتي در چاپخانه هاي خليفه گريها چاپ شده اند بطوريكه آندرائيك هوويان در كتاب ارمنيان آنها را رسماً اعلام كرده كه وابسته به حزب تروريستي داشناك مثلاً در تبريز و در خليفه گري ارامنه چاپ و منتشر شده اند." (برگرفته از مقاله: "كليساي ارامنه مروج آپارتايد و تروريسم" نوشته  علي سليماني )

 در حال حاضر نيز لابيهاي مختلف ارامنه تلاش خود را براي طرح چنين ادعاهاي کذايي به کار مي برند. ولي سوالي که در اينجا قابل ذکر است اين است: چطور شده است که دولتمردان ايران همواره اسرائيل و لابيهاي آن را در جهان به خوبي مي شناسند و انزجار خود را از آنها نشان مي دهند ولي نسبت به دولت جنايتکار ارمنستان و لابيهاي ارمني در جهان هيچ گونه واکنشي نشان نمي دهند؟

جنايتهايي که ارامنه از سال 1992 در قاراباغ مرتکب شده اند آب پاکي را به دست هر چي فاشيست يهودي و نازي است ريخته است. اخيرا نيز مسجد معروف شهر آغدام را به طويله و خوک داني تبديل کرده اند. تا به حال در هيچ کجاي دنيا – حتي در فلسطين – با چنين صحنه هايي مواجه نيستيم.

آيا وقت آن نرسيده است که دولت ايران در سياست خارجی خود در اين زمینه بازنگری کند؟

آقاي احمدي نژاد مي گويند که من در پيشبرد برنامه هايم به هيچ جناح و حزب سياسي وابسته نخواهم بود. پس اگر ايشان اسلام را فداي ملاحظات بي مورد سياسي نمي کنند بايد بدانند که در اسلام هيچوقت توصيه نشده است که در حمايتهاي معنوي و مادي خود از مسلمين تفاوتي قائل شويد و يا در نشان دادن انزجار و مبارزه خود با غاصبين و جنايتکاران تفاوتي بگذاريد. اگر بحث منافع ملي و منطقه اي باشد مطمئنا همه متخصصين سياسي و اقتصادي بر اين مسئله واقفند که ارمنستان از لحاظ استراتژي منطقه اي (اقتصادي و سياسي) در موقعیت بسیار ضعیفی می باشد. و از لحاظ اسلامي نيز رابطه اقتصادي با چنين کشور غاصب و جنايتکار به منزله پشت کردن به اهداف رفيع اسلام و حمايت از جنايتکار بر عليه مسلمانان تلقي مي شود. و خرج کردن يک ريال از بيت المال مسلمين براي چنين کشورهايي ظلم است بر مسلمانان.

اگر عدالتي که آقاي احمدي نژاد دنباله رو آن است به مثابه عدالت علي (ع) باشد بايد بي عدالتي که سالها در اين مورد در پیش گرفته شده است تغییر یافته و با سیاستی عدالت آمیز جبران گذشته شود. در غیر اینصورت عدالت صرفا یک شعار خواهد بود.

28/12/84

تورک قادينين ان بؤيوک سوسو تورک­لوغودور

يازان: اؤندر تورانجيول

آذربايجان تورکجه­سينه اويغونلاشديران: آيتان تبريزلي

www.aytan-tabrizli.blogfa.com

aytan_tabrizli@yahoo.com

گنج ميلتچي­لري، تورک اولکوسونه و تورکچولوق­ کيمي بير اولایا حيران قويان اصيل سبب­لردن بيري­ده، تورکون اؤز کيمليگي­ني تشکيل ائدن، عونصورلارين سوسيال و کولتوره­ل حياتدا هم خاک ائتديغي يئري تاپماسي­دير. بونون ان باريز اؤرنک­لريندن بيري­ده تورک ميلتي­نين قادينا وئرديغي ده­يري­دير.

اسکی تورک توپلوم­لاريندا عائله ان اؤنملي سوسيال بيرليک اولدوغوندان، عائله­نين تملي­ني تشکيل ائدن قادين تورک داستانلاريندا، تورک افسانه­لرينده ائله اوجا بير مرتبه­يه قويولموشدور ­کي، قاديني بئلنچي اوجا بيروارليق حالينا گتيره­ن دؤره­يه، کولتوره حيران اولمامانين ايمکاني يوخدور.

تورکلرده قادين، کيشي­نين ايکي آدديم آرخاسيندا دئييل يانيندا قاباغا گئدير. بعضي زامانلاردا قاباغادا کئچميشدير، تومريس (تومروس)، آي­ياروک، سويوم بيگم، ننه خاتون، کزانلي قارا فاطما، کرکوکلو زهرا و داها نئچه­لري... قادين، کيشي­نين يولداشي و ائوداشي، اوشاقلارينين يعني تورک ميلتي ايله بيربيرينه بنزر نئچه بؤيوک قهرمانلارين آناسي اولماق کيمي اؤنملي بير وظيفه­ني قاباغا آپاريب.  قهرمان آناسي اولماق نه قوتلو (موبارک) بير اؤنوردور (شرف­دير). قهرمان آناسي اولماق اوچون قادينين اؤزوده قهرمان اولماسي اؤنملي بير شرط­دير. تورک تاريخينين بيلينن ايلک قادين قهرماني اولان، آدي کيمي "دمير بيلکلي" تومريس (تموريس) حاققيندا " نجدت سنجر" اوستاديميز بو سؤزلري يازيبدير:

"دامارلاريندا اونون قانيني داشييان تورک قيزلارينين تاريخين قارانليقلاري آراسيندا بير اولدوز کيمي پارلايان بو دمير اؤره­کلي قهرماندان آلاجاقلاري چوخ شيء واردير."

يوخاري­دا­کي جومله بيزه تورک ميلتي­نين قادينا وئرديغي ده­يري آنلاتان بلکه­ده ان گؤزه­ل اؤرنکلردن بيري­دير. تورک ايرقی قادينا بئلنچي اؤنم وئرميش­کن، داها بير نئچه يوز ايل اؤنجه­سينه قده­ر آوروپا اؤلکه­لرينده قادينين دورومو هاميميزا معلوم­دور. قاديني، بازارلاردا ساتين آليب هرجوره آغير ايشلرده ايشلدن آوروپالي، اونو داييم جينسل بير شيء اولاراق گؤرموشدور. يئنه ايسلامدان اؤنجه عربلرين قيز اوشاقلاريني ديري - ديري توپراغا قويلامالاري خاطيرلاداجاغيميز اؤرنکلردن بيري­دير.

تورک ميللتي تاريخ بويونجا قادينا حق ائتديغي ده­يري حدديندن آرتيق وئرديغي کيمي، تورک قادينيدا بو ده­­يره لاييق اولدوغونو گؤسترميش هر زامان اؤز کيشي­سينه اوموز (چييين) وئرميش و يارديم ائتميشدير، ياخشي و پيس گونده اونون يانيندا اولموشدور.

قادینین گؤردوگو گوجونو تثبیت ائتمیش بعضی سیاسال آخیملاری اونلارین عزمیندن دستک (نشات) آلاراق سیاست باشاری ساغلادیغینا هامیمیز گؤروب و شاهید اولموشوق.

بو گون اؤلکه­میزه قارشی گیریشیلن هرجور چیرکین اویونلارا بوزقورد دوروشو سرگی­له­ین تورکچو گنجلر آراسیندا قیزلاریمیزین بارماقلا ساییلاجاق قد­ر اؤز ا.لماسی هدفه دوغرو گئدیلن یولدا اؤنملی بیر انگل (مانع) تشکیل ائتمکده­دیر.

قورولان توپلانتی و کنفرانس­لاردا قیزلاریمیزین تک باشینا آلیش – وئریش پاراسی (گئده­رمیش) کیمی گلیب گئتمه­لری قاباغیندا (اؤنونده) بیرجورلی آلمادیغیمیز تنبللیغین باشلیجا (موهوم) سونوجلاریندان بیری­­دیر.

آیری آخیملارا (جریانلارا) باخیلدیغیندا قادین، کیشی­دن اؤنجه وظیفه­یه آتیلیب الیندن گلنی فاضلاسیلا گؤرمکده آردیندا گلن باشاری­یا یئنه برابرجه قوشماقدادیر.

بورادا اؤنمسنمه­سی (موهوم سانماغی) و چؤزوملنمه­سی لازیم (گئرکن) 2 اؤنملی پرابلمی وار. بیرینجی­سی یا قیزلاریمیزا لازیم ده­یر و اؤنم وئریلمیر، اونلارین غیرتلی چالیشمالارینین قاباغی آلینیر کی مومکون دئییل. ایکینجی سبب ایسه قیزلاریمیزین سوست و حیس­سیز (میسکین) توتومودور کی بودا تورکلوغه یاکیشماز. بویورون موحاسیبه­سینی سیز ائدین.

1974 قیبریس باریش حرکاتی سیراسیندا آلمانیادا ایشچی اولاراق چالیشان بیر تورک قیزی بئله هایکیرمیشدی :

"دوولتیمیزین پاراسی یوخسا، گمیلریمیزه ساچلاریمیزدان هالات (بیر قالین  ایپ­دیر کی اونون واسیطه سی ایله گمی­نی ایسکیله­یه باغلاللار) اؤره­ریز (هؤره­جه­ییک)."

تورک میلتی­نین جسارتلی قیزلارینین، اؤزلرینه یاراشان جسارتله تورک ایرکینین مسئله­لرینه چؤزوم تاپاجاق، فیکیرلر گلیشتیره­­جک (توسعه تاپاجاق) حساسیتی گؤسترمه­لرینی گؤزله­یه­جک.

مقاله نین پی دی اف فرمتی

نوروز در آذربایجان

صبر اولسا کونول، قيش دا گئده ر، شخته ده، قاردا

بايرام دا گلر، آرديجا بولبولده، باهاردا

بير آزجا گولوم سن بو غم فرقته دؤزسن

هيجراندا چاتار باشا، گلر نازلي نيگاردا

آیتان تبریزلی

www.aytan-tabrizli.blogfa.com

aytan_tabrizli@yahoo.com

عید نوروز نه تنها در آذربایجان، بلکه در تمام ایران و حتی در بعضی از ممالک مشرق زمین عزیز شمرده می شود. و در این موقع ما شاهد جشنهای باشکوه و ملی می باشیم.

در نوروز طبیعت لباس خود را عوض کرده و با آمدن بهار شادابی را در طبیعت می بینیم.

به زعم مورخان تورک نوروز از زمانهای  بسیار کهن در آذربایجان مرسوم بوده است و حتی می توان آن را برابر با دین زرتشت به حساب آورد. بنا به استناد یافته های اخیر باستانشناسی و گفته های مورخان سرشناس خارجی و تورک، قدمت آذربایجان به حدود 8 هزار سال قبل از میلاد برمی گردد. با کنکاشی که از دورانهای کهن آذربایجان به عمل آمده است کشف شده است که نوروز از دیرباز در این سرزمین و دیگر ممالک تورک وجود داشته است.

"نوروز را می توان از اختراعات مربوط به کشاورزان اولیه دانست. از دوره جدید عصر سنگ (یئنی داش دؤرو) با تکامل عقلی انسان، کشاورزی به وجود آمد. به دنبال این اختراع کشاورزان در هر دوره ای از بهار دست به اختراع نوروز زدند."

چنانچه بعدها سلسله هایی مانند اشکانیان – که تورک بودند - چند روز قبل از عيد در صحن دربار 12 ستون از خشت خام برپا می کردند و بر بالای هرستون يکی از غلات مانند گندم، جو، ماش، عدس، ذرت و... می روياندند تا بدانند کدام غله در آن سال بهتر می رويد و محصولش فراوان تر است.

پس ازرواج کامل آیین زرتشتی، سه ظرف سبزی به نشانه سه اصل بنیاد ین پیام زرتشت یعنی پندار نیک ، گفتار نیک و کردار نیک، درخوان نوروزی جای میگرفتند.

عید نوروز سال ها پیش از میلاد در آذربایجان برگزار می شده و مردم برخی از احساسات بشر دوستانه و جهان بینی خود را با این جشنواره مربوط می دانند زیرا در اوستا کتاب مقدس زرتشتیان نوروز به منزله جشن ستایش رفاه مقدسات محسوب می شود و گفته می شود که نوروز عید فراوانی کشت و سرآغاز تندرستی و برکت و وفور است. در خانه ها نيز گفته اند که هفت نوع سبزی می کاشتند تا آن را که بهتر می رويد بشناسند.

 زردشت خود نیز عامل مهمی در گسترش کشاورزی در آذربایجان بوده است. به اعتقاد "بنیاداف" قید شدن این عید در سالنامه زرتشت به 4هزار سال قبل از میلاد بر می گردد. پيروان آيين زرتشت را عقيده بر آن است که در روز شش ماه فروردين زرتشت توفيق يافت که با خداوند مناجات کند، لذا اين روز را به نام "نوروز" جشن می گرفتند.

در قرن نهم قبل از میلاد دولت تورک ماننا که از ممالک متمدن مشرق زمین بود در کشاورزی به پیشرفتهای فراوانی دست یافته بود. اهالی این دولت با اهالی دول دیگر عید بهار را به صورت باشکوه اجرا می کردند.

نظام الملک (عصر 11) در سیاستنامه خود نوروز را جشنی مردمی و جشن ملت بر می شمارد.

تقویم 12 حیوانی ترکان نیز بر اساس ماههای سال به گردش در می­آمد و نهایتا در عید نوروز این گردش تجدید می شد.

"پائولو دلسول" در کتاب طالع بینی چینی می نویسد: حتی در عصر ما، چینی ها اعتقاد دارند که وقایعی که در هر سال رخ می دهد و افرادی که در آن سال به دنیا می آیند تحت تاثیر خصوصیت حیوانی است که در آن سال به دنیا می آیند تحت تاثیر خصوصیات خیوانی است که بر آن سال حاکم است. بنابراین چینی ها و کلیه ملتهای زردپوست، چه در کار و چه در دوستی و عشق و ازدواج، اهمیت فراوانی برای این سالها قائل هستند.

لازم به ذکر است که چینی ها و ژاپنی ها با تورکان همنژاد هستند. این همنژادی را می توان در آداب و رسوم مختلف، زبان و چنین مواردی مشاهده کرد.

این تقویم که جزء تقویمهای کهن می باشد از قرن هفتم هجری به قلمرو سیاست، علم و فرهنگ ایرانیان وارد شد.

در "دیوان لغات الترک" محمود کاشقیرلی نیز در مورد آداب و رسوم مربوط به نوروز در میان ترکان می توان به وفور مطالبی را مشاهده کرد.

همانطور که قبلا نیز ذکر شد این عید و جشن به عنوان جشن ملی یاد می شود. و یکی از بزرگترین جشنهای ملت تورک علی الخصوص تورکان آذربایجان همین جشن نوروز می باشد. در این جشن ملت تورک لباسهای نو می پوشیدند و به اجرای مزاسمات ملی می پرداختند از جمله می توان به اجرای حرکات پهلوانی، ایجاد آتش در اجاقها، اجرای رقص، طبخ غذاهای متنوع، ایجاد محافل ادبی و هنری، اجرای موسیقی و ترانه های اصیل به وسیله سازهای ملی آذربایجان همچون کمانچه – تار قوپوز و... (نوروز گلیر   یاز گلیر  // باهار گلیر   ساز گلیر)، نوشتن نوروز نامه ، یاد کردن قهرمانها و شخصیتهای مختلف ملت تورک، قربانی دادن برای گؤک تانری و الهه های مربوط به آبهای سطحی و آتش و...(مثل آناهیتا که در دوره امپراطوری مادران –آنا خاقانلیقی- در عصر سنگ به وجود آمده بود)، تجدید عهد و پیمان با خالق هستی بخش و الهه های مربوط به آب – آتش و.. 

به عید نوروز عید علی (ع) نیز گفته می شود چرا که در این روز امام اول شیعیان مسئولیت خلافت مسلمین را به عهده گرفته است. و نيز بر اساس روايتی ديگر در همين روز حضرت محمد امير مومنان را در غدير خم به جانشينی خود برگزيد.

از چیزهایی در سفره هفت سین می گذارند می توان از سمنو نام برد. سمنو تنها به معنای سرسبزی و طراوت نیست بلکه به معنای برکت نیز می باشد. سمنو به عنوان لذیذ ترین غذا در عید نوروز می باشد. و بعد از طبخ، آن را در میان خویشاوندان و همسایه ها تقسیم می کنند سمنو در میان ملت تورک به عنوان عامل تداوم بخش نسلها شناخته می شود. در نمونه هاي باقي مانده از ادبيات شفاهي يا فلكلور ، اشعار و داستان هاي بسياري وجود دارد كه به طور مستقيم يا غير مستقيم، نوروز و ايام آن نقش مهمي در روند ماجرا ايفا مي كنند. رسمی است که در زمان نوروز سمنو را در میان زنانی که دارای اولاد نمی شوند می گردانند و می گویند: "آی بونو گؤیردن تانری، بو گلینی ده گؤیرت، آرزوسونا کاما یئتیر. مطلبینه، مورادینا چاتدیر. عهدینی اومیدینی بیتیر" (ترجمه: ای خدایی که این سمنو را بارور کردی این عروس را هم بارور کن، آرزویش را اجابت کن، به خواسته اش برسان، به امیدی که دارد برسان)

مراسم سمنو نیز در آذربایجان اجرا می شود. و در مورد آن ترانه و ماهنی خوانده می شود و متناسب با آن رقص نیز اجرا می شود.

پس از دوره صفويه در زمان افشاريه و قاجاريه نوروز همچنان گرامی و محترم ماند و حکومت ها نه تنها سر ستيز با آن نداشتند بلکه در رونق آن سعی می کردند.

مراسم چهارشنبه سوری

مراسم چرنبه آخشامی (چهارشنبه سوری) از مراسمات کهن آذربایجان می باشد که در اسفند ماه آن را اجرا می کنند. بنا به اعتقادات کهن تورکان نسبت به آب و آتش و.. در این ماه ما با چهارشنبه مختلفی از جمله "سو چرشنبه سی" ، "اود چرشنبه سی" و... مواجه بودیم ولی در حال حاظر ما عموما شاهد اود چرشنبه سی (چهارشنبه آتش) هستیم.

"شال ساللاماق" يا «باجالئق» از جمله سنت‌هاي قديمي آذربايجاني‌ها در چهارشنبه‌ي آخر سال محسوب مي‌شود.

جوانان و نوجوانان آذربايجاني با برداشتن شال يا توبره‌اي در چهارشنبه سوري خود را براي اجراي اين رسم قديمي آماده مي‌كنند و اغلب با تاريكي هوا به خانه‌ي دوست و آشنا و فاميل و حتا ديگران مي‌روند و شال خود را آويزان مي‌كنند؛ به طوريكه ديده نشوند.
در گذشته اكثر خانه‌ها در سقف دريچه‌اي براي تهويه داشتند و معمولا شال از آن قسمت آويزان مي‌شد؛ تا صاحبخانه هديه‌اي را در آن بپيچد. اما امروزه اين رسم حالتي ديگر يافته است. براي مثال در را مي‌كوبند و وقتي صاحبخانه در را باز كرد بدون ديده شدن بخشي از شال را به داخل خانه در حاليكه‌ي گوشه‌ي شال را در دست دارند، در را به روي صاحب‌خانه مي‌بندند و بعد از گرفتن هديه شال را برداشته فرار مي‌كنند.
هديه‌ي گذاشته شده در داخل شال مي‌تواند چيزهاي مختلفي باشد كه از آن جمله مي‌توان به انواع شيريني و آجيل چهارشنبه سوري و ميوه و ... اشاره كرد.
شهريار نيز در اثر ماندگار حيدربابايه سلام خود به اين آيين سنتي اشاره داشته است:
بايرامي دي گئجه قوشي اوخوردي
آداخلي قئز بيك جورابين توخوردي
هر كس شالئن بيرباجادان سوخوردي
آي نه گوزل قايدادي شال ساللاماق
بيك شالئنا بايراملئقئن باغلاماق
شال ايسته‌ديم منده ائوده آغلادئم
بيرشال آلئب تئز بئليمه باغلادئم
غلام گيله قاشدئم شالي ساللادئم
فاطمه خالا منه جوراب باغلادي
خان ننه‌مي يادا سالئب آغلادي

آذربايجاني‌ها چهارشنبه آخر سال را جشن مي‌گرفتند

در دهه‌هاي گذشته ساكنان شهرها و روستاها، چهار چهارشنبه اسفندماه را جشن مي‌گرفتند و براي هر يك نامي داشتند كه امروزه فقط شاهد برگزاري جشن آخرين چهارشنبه سال هستيم.
برطبق سنت‌هاي قديم چهارشنبه اول را ”چيله قووان يا يالانچي چارشنبه يا قره چارشنبه” دومين چهارشنبه را ”كول چارشنبه” سومي را ”‌موشتولوق چي” و چهارمي را ”آخرچهارشنبه” مي‌گويند.
زنان ترك چند روز قبل از چهارشنبه آخر سال به بازار مي‌روند و براي سال جديد آيينه، كوزه سفالي، لباس نو و همچنين تنقلاتي از قبيل نخود، كشمش،‌ مغز گردو و بادام و غيره را خريداري مي‌نمايند.
در شب چهارشنبه گروهي از جوانان در كوچه‌ها يا پشت‌بام منازل خود مخصوصا در روستاها اقدام به افروختن آتش مي‌كنند و سپس از روي آن پريده و مي‌گويند:
”اتيل باتيل چارشنبه
بختيم آچيل چارشنبه
باش آغديم ديش آغديم
بوردا قالسين”
بعد از آن مراسم شال‌اندازي و به عبارت محلي ”شال ساللاماق” يا ”‌كجاوه ساللاماق” و يا ”بئلي بئلي” آغاز مي‌شود.
كجاوه ظرفي سه گوش و مثلثي شكل از جنس حلبي بوده و به جاي شال مورد استفاده قرار مي‌گرفت.
در اين مراسم جوانان به پشت بام منازل دوستان و آشنا و همسايگان رفته و از مقابل پنجره‌ها يا روزنه پشت بام اتاق‌ها شال و دستمال خود را به نيت و آرزويي كه در سر دارند روانه پايين مي‌كنند.
صاحبخانه طبق رسم معمول مقداري تنقلات يا پول، يكي دو دانه سيب سرخ يا تخم ‌مرغ ب پز شده كه در ميان پوست پياز آن را به رنگ سرخ در اورده‌اند را داخل شال گذاشته و با دعاي خير وتكان دادن شال يا ريسمان دستمال ان‌ها را روانه مي‌كنند.
در همين شب گروهي از دختران دم بخت و آرزومند از روزنه بام‌ها يا كنار پنجره‌ها به فال گوش ايستاده و بعضي نيز بر سر چهار راه ها مي‌آيستند تا به صحبت‌هاي عابرين گوش داده و نيت و حاجت خود را با توجه به گفته‌هاي آن‌ها تفسير و تعبير نمايند.
صبح روز چهارشنبه دم دماي طلوع آفتاب مردم شهرها و روستاها از بزرگ گرفته تا افراد كوچك، دسته دسته بر سر انهار و چشمه‌سازها رفته و ضمن شادي سه يا هفت بار از روي آب مي‌پرند و براي خود در سال جديد آرزوي سلامتي مي‌كنند.
گروهي نيز با اعتقاد بر اين كه آب‌ها هنگام تحويل سال از نو متولد مي‌شوند، كوزه‌هاي كهنه خود را شكسته و كوزه‌هاي تازه را با آب پر مي‌كنند تا بعدا در سال جديد به كنج اتاق‌ها بپاشند يا در مشك بريزند يا چايي دم كنند و به اين ترتيب ضمن دور كردن قضا و قدر الهي براي آنها در سال جديد مايه بركت باشد. امروزه با ارتباطات اجتماعي مردم با يكديگر و تغييرات فرهنگي كه در جوامع شهر و روستايي به وجود آمده، مراسم شال‌اندازي و آب پر كردن كوزه‌ها تا حدودي رنگ و روي خود را باخته و به دست فراموشي سپرده شده است

آداب و رسوم فعلی در نوروز:

خانه تکانی

خانه تکانی از دیگر آئین‌های نوروز است. ده پانزده روز مانده به نوروز خانه تکانی شروع می‌شود. در این آئین، همه وسایل خانه گردگیری و شستشو می‌شود و پاک و پاکیزه می‌گردد.

چنان زوایای خانه را می روبند که اگر تا یک سال دیگر هم آن زوایا از چشم خانم خانه پنهان بماند یا فرصت پاکیزه سازی آنها به دست نیاید، قابل تحمل باشد.

وسواس برای این پاکیزه سازی تا به حدی است که در و دیوار خانه اگر نه هر سال، هر چند سال یکبار نقاشی می‌شود.

پس از خانه تکانی، نوبت سبزه کاشتن می‌شود. مادران حدود یک هفته مانده به نوروز، مقداری گندم و عدس و ماش و شاهی در ظرف‌هایی زیبا می ریزند و خیس می دهند تا آهسته آهسته بروید و برای سفره نوروزی آماده گردد.

کارت شادباش

کاری که پس از شکل گیری روش‌های جدید ارتباطی مانند نامه‌نگاری، یا شکل جدیدتر آن نامه‌های الکترونیکی رواج یافته، ارسال کارت شادباش است؛ یک هفته پیش از آغاز سال نو، زمان ارسال کارت‌های شادباش فرا می‌رسد، فرستادن کارت شادباش برای همه دوستان و آشنایان، و اقوامی که در دیگر کشورها یا شهرها زندگی می‌کنند، البته کاری پسندیده است، امروزه و بعد از رواج تلفن بیشتر به یک تلفن برای گفتن تبریک سال نو پس از تحویل سال بسنده می‌کنند.

دید و بازدید

دید و بازدید رفتن تا پایان روز ۱۲ فروردین ادامه دارد. اما معمولاً در همان صبح نوروز به دیدن اقوام نزدیک، مانند پدر و مادر، پدر بزرگ و مادر بزرگ، پدر و مادر زن یا شوهر، عمه، عمو، خاله، دائی و... می روند.

روزهای بعد نوبت اقوام دورتر فرا می رسد و سر فرصت به دیگر اقوام و دوستان سر می زنند و دیدارها تازه می‌کنند. حتی اگر کسانی در طول سال به علت کدورت‌هایی که پیش آمده از احوال پرسی یکدیگر سر باز زده باشند، این روزها را فرصت مغتنمی برای رفع کدورت می شمارند و راه آشتی و دوستی در پیش می گیرند.

مسافرت نوروزی

از آنجا که مدارس در ایام نوروز تا ۱۴ فروردین تعطیل است، فرصت خوبی برای سفر کردن به دست می‌آید. پس گروه کثیری از مردم به شهرهای دیگر و نقاط خوش آب و هوا ی کشور که در ایام نوروز از آب و هوای معتدل برخوردار است، سفر می‌کنند. اما این سفرها نیز خالی از دید و بازدید نیست. مردم به دیدار یکدیگر می روند و دیگران را به شام و ناهار دعوت می‌کنند. سفرهای زیارتی نیز که از دیرباز مرسوم بوده، همچنان رونق دارد. به این معنی که عده زیادی شب عید به قم یا مشهد می روند و پس از یکی دو روز به خانه و کاشانه خود باز می گردند.

طبیعت گونو(سیزده بدر)

روز سیزدهم فروردین مردم به دامن طبیعت رفته و به بازی و گردش می پردازند. در عهد  باستان عدد سیزده همچنین روز سیزدهم (سیزده فروردین) نحس و بدشگون شمرده می‌شد به همین دلیل مردم در این روز به دامن طبیعت پناه می‌برند.

نوروز دیگر ممالک تورک­زبان

نوروز در جمهوری آذربایجان

مردم جمهوری آذربایجان به واسطه اعتقادات شدید به آیین و مراسم نوروز برای با شکوه تر انجام شدن جشن نوروز برای این مراسم تدارک ویژه ای می بینند از قبیل سرودن ترانه ها پیش از نوروز تدارک بساط شادی ایام نوروز- تهیه لوازم و مواد مورد نیاز سفره نوروز تهیه چیستان های نوروزی – ستایش و نفرین های نوروزی – پند و امثال نوروزی – اعتقادات نوروزی – عادات نوروزی – تماشای نوروزی – آزردنی های نوروزی – انجام آیین و مراسم نوروزی

درمیان مردم آذربایجان رسم بر این است پیش از رسیدن نوروز پوشاک نو خریده به خانه و حیاط سر و سامان داده فرش و پلاس نو بافته و به استقبال نوروز می روند، در رابطه با عید نوروز جای مهمی به اعتقادات و فال ها داده می شود به طوری که در شب چهارشنبه سوری دختران نو رسیده در ته دل فالی گرفته و و مخفیانه پشت درنیمه باز به انتظار ایستاده و اگر در این هنگام حرف خوب وموافقی بشنوند آرزویشان برآورده شده و اگر حرف نامناسبی می شنیدند نیتشان علمی نمی گشته است.بنابر این برمبنای آیین عید مردم از بد گویی و حرف نامناسب دوری می جویند.

در میان عادات نوروزی مراسم خاطره انگیزی همچون ارسال خوان سمنو، انداختن کلاه پوستین به درها آویزان کردن کیسه و توبره از سوراخ بام در شب عید و درخواست تحفه عید در این سرزمین موسوم است.

نوروز در قزاقستان

مردم قزاقستان نوروز را اعتدال بهاری می دانند و بر این باورند که در این روز ستاره های آسمانی به نقطه ابتدایی می رسند و همه جا تازه می شود و روی زمین شادمانی بر قرارمی شود. همچنین قزاق ها معتقدند که نوروز آغاز سال است و در میان آنان عبارات زیبایی دربارۀ نوروز وجود دارد . نوروز روزی است که یک سال منتظرش بوده اند نوروز روزی است که خیر بر زمین فرود آمده و بالاخره نوروز روزی است که سنگ نیلگون سمرقند آب می شود:

در شب سال تحویل تا شب قزیر صاحبخانه دو عدد شمع در بالای خانه اش روشن می کند وخانه اش را خانه تکانی کرده و چون مردم قزاق عقیده بر این دارند که تمیز بودن خانه در آغاز سال نو باعث می شود افراد آن خانه دچار بیماری و بدبختی نشوند آنان بر این مساله ایمان دارند و آن را هر ساله رعایت می کنند.

در شب نوروز دختران روستایی قزاق با آخرین گوشت باقیمانده از گوشت اسب که سوقیم نام دارد غذایی به نام اویقی آشار همراه با آویز می پزند و از جوان هایی که دوستشان دارند پذیرایی می کنند . آنان نیز در قبال آن به دختران آینه و شانه و عظر هدیه می کنند که آن را سلت اتکیتر می نامند و به معنی علاقه آور می باشد.

در عید نوروز جوانان یک اسب سرکش را زین کرده و عروسکی که ساخته دست خودشان است با آویز زنگوله ای به گردنش درساعت سه صبح که ساعتی معین از شب قزیر است رها نموده تا از این طریف مردم را بیدار نمایند. عروسک در حقیقت نمادی از سال نو است که آمدن خود را سوار بر اسب به همه اعلام می کند.

نوروز برای قزاق ها بسیار مقدس بوده و اگر در این روز باران یا برف ببارد آن را به فال نیک گرفته و معتقدند سال خوبی پیش رو خواهند داشت. در عید نوروز مردم لباس نو و سفید به تن می کنند که نشانه شادمانی است. دید و بازدید اقوام دراین ایام با زدن شانه ها به یکدیگر از آیین و رسوم مردم قزاق در ایام عید نوروز می باشد، همچنین پختن غذایی به نام نوروز گوژه(کوژه = آش) که تهیه آن به معنی خداحافظ با زمستان و غذاهای زمستانی است و از هفت نوع ماده غذایی تهیه می شود در این ایام جزو آیین و رسوم این سرزمین می باشد.

مسابقات معروفی نیز در ایام نوروز در قزاقستان برگزار می شود که از مهمترین آنان می توان به «قول توزاق» اشاره